( 72 ) 



voor viLLE gesproken: het heeft mij verwonderd, dat het 

 iemand der moeite waard geacht heeft, zijne proeven op 

 zijne wijze te herhalen, en krijgt hij planten en meer stik- 

 stof in die planten, dan in de zaden oorspronkelijk bevat 

 was, dan bewijst dit niets, dan dat hij zijne proeven vol- 

 komen slecht genomen heeft. 



Er is een hoofdbeginsel, waarvan men in de levende natuur 

 niet mag afwijken, zoo men haar ondervragen wil, dat is; 

 doe haar geen geweld aan. Dat beginsel geldt voor de planten 

 zoowel, als voor de dieren en den mensch. Ons menschen 

 valt het niet moeijelijk dit te verstaan. Zou men ons knijpen, 

 of op andere wijze geweld aandoen, om een antwoord van ons te 

 bekomen, ons antwoord zou — om niet anders te noemen — 

 niet kalm, niet bezadigd en dus ook niet in elke rigting waar 

 zijn. Evenzoo met geknepen, of op andere wijze gewelddadig 

 behandelde planten. A\'^at moet er van een wortel worden 

 van een teeder plantje, indien die wortel geen spoor van 

 organische stoifen rondom zich heeft, die, in werkzaamheid 

 verkeerende, de zijnen zouden kunnen ondersteunen, maar in 

 puimsteen en zand en zouten en water geplaatst is, en door 

 eene laag unguentum simplex volkomen als in een kelder 

 gemetseld is? Zal die wortel op eene aan hem gedane vraag 

 naar waarheid kunnen antwoorden — en, naar waarheid ant- 

 woorden van een wortel is, te doen zien, wat hij in na- 

 tura doet? Onmogelijk! Ilij zal kwijnen en antwoorden 

 dus niet, of spreken onwaarheid; in geen geval zal hij de 

 zuivere waarheid geven. Maar die wortel is nu van na- 

 ture bestemd, om gebonden stikstof op te nemen, als am- 

 moniak, salpeterzuur als anderzins. En gij onthoudt hem 

 zelfs soms alle stikstof, ook de vn}'e, de gasvormige. Zal die 

 wortel, al geeft gij hem ook gas azotum, nu het deel der 

 plant, dat nooit met mest, die stikstof gebonden bevat, 

 namelijk dat deel, wat hoven den grond is, onmiddelijk be- 

 reid vinden, om zijne functie over te nemen en zelfs zoo- 



