( «■<• ) 



bodem, uit de stikstof der lucht ammoniak maken kan, 

 dan is de vraag opgelost: //of de planten ook door de 

 '/ stikstof der atraospheer kunnen gevoed worden." En heeft 

 de scheikunde bewezen — zoo als zij bewezen heeft — 

 dat in eiken bouwgrond uit de stikstof der lacht ammo- 

 niak moet gemaakt worden, dan is het tevens bewezen : '/ dat 

 // de planten ook door de stikstof der atmosplieer zullen 

 Il gevoed worden ;" want ammoniak levert stikstof aan de 

 planten; vermeerdering van ammoniak, door de stikstof der 

 lucht, vermeerdert dus den plantengroei. 



Ziedaar eene indirecte wijze, om tot dezelfde uitkomst 

 te geraken, waartoe de proeven met de boonen strekken 

 moesten. Men erkent: die proeven zijn niet noodig, om 

 toch te leeren : " de stikstof der atmospheer neemt deel 

 aan de vegetatie." 



Men is verder gegaan, en men heeft aangetoond, dat wa- 

 terstof in staat van wording ■ — ■ en die ontstaat uit or- 

 ganische ligchamen, die in den bodem in toestand van ont- 

 leding verkereu — zich met de stikstof der atmospheer 

 regtstreeks tot ammoniak verbindt, en iieeft alzoo het be- 

 wijs geleverd, niet slechts, dat de stikstof der atmospheer 

 door den bodem en de wortels deel neemt aan de vegetatie, 

 maar ook lioe zij dat doet. 



De vraag, waarover wij handelen, acht ik volkomen be- 

 slist; maar daarom behoeft het een ander nog niet te doen. 

 Ik kan van de uitkomst mijner proeven en die van andereu 

 overtuigd zijn, zonder dat daarom elk een in die overtuiging 

 deelt, zonder dat die overtuiging een levenselement inde 

 wetenschap wordt. Maar ik mag hierbij herinneren, dat 

 niemand de feiten, door mij bijeengebragt en door den 

 Heer van den broek met vele anderen vermeerderd, heeft 

 •wederlegd, of zelfs maar heeft betwijfeld. In zoo verre zou 

 ik dwaas doen, de vraag voor onbeantwoord te g.ian hon- 

 den, nu men niet naar den invloed van vooraf ychonden 



