( 128 ) 



zameling van verhandelingen, die ik bij de hand had, zeer 

 te kort schieten. 



De verklaring van weber geeft uitkomsten, die in vele 

 opzigten zeer onbepaald zijn, en bij het groote aantal 

 combinatie-toonen dat zij toelaat, is a priori wel in te 

 zien, dat hieronder enkele zullen voorkomen, die zeer nabij 

 met een der werkelijk gehoorde toonen zamenvalleii ; maar, 

 hoewel de combinatie-toonen zwak zijn, is mij na aanhou- 

 dend afvragen bij onderscheidene musici genoegzaam ge- 

 bleken, dat zij toch nog zeer goed de hoogte dezer toonen 

 konden aangeven, en dat hierbij geen sprake kon zijn van 

 zulk eene onnaauwkeurigheid, als de theorie van weber 

 hier en daar eischt. 



De verklaring van HtiLLSTRöM heb ik reeds genoegzaam 

 behandeld ; toch wil ik nog opmerkzaam maken op eene 

 moeijelijkheid die in haar voorkomt : gesteld namelijk 

 dat de verklaring van den eersten combinatie-toon juist 

 is, dan moet, naar de gewone wijze van beschouwing, 

 die toon voor ons ontstaan uit de opeenvolging der 

 versterkte vibraties ; in dezen zin is dus de toon louter 

 subjectief; hoe zal dan door dezen subjectieven toon, 

 verbonden met een der objectieven, een nieuwe subjectieve 

 worden geboren ? of, wil men liever, aangenomen zelfs dat 

 deze eerste combinatie-toon onder den vorm eener trilling 

 werkelijk in het oor tot stand komt, zal dan de secun- 

 daire toon in dat zelfde oor worden geboren ? of zou men 

 niet veel eerder achter het eerste oor een tweede moeten 

 denken, waarin die tweede toon wordt opgewekt ? Zeer ge- 

 makkelijk kan men door zulk eene beschouwing worden 

 geleid tot eene miskenning van het beginsel van super- 

 positie der kleinste bewegingen zelfs voor de trillingen 

 in de lucht, waarvoor ohm bijna gevaar liep, toen hij 

 vermoedde, dat uit twee toonen een midden-toon zou wor- 

 den geboren ; terwijl hij daarbij nog meer dan zijne voor- 



