( lU ) 



weg, te minder omdat ik daartoe ten deeleznu moeten treden 

 ia eene herhaling en uitbreiding van hetgeen boven om- 

 trent de opname van twee gelijktijdige toonen werd aan- 

 gevoerd. — Ik geloof mijne gedachten omtrent combinatic- 

 toonen voldoende te hebben uiteengezet. Ik zal niet be- 

 weren, dat alle waarneming van toon berust op eene 

 opgewekte blijvende trilling in het oor; de waarneming 

 van een verward geluid toont ten duidelijkste, dat in het 

 oor ook eenvoudig voortgeleide golven voortgaan, en de 

 waarneming van toon kan voor een goed deel op zulke 

 voortgaande golven blijven berusten ; men zou mij ook 

 anders de voldoende waarneming eener melodie kunnen 

 tegenwerpen, waar stellig vele te zamen dissonerende too- 

 nen op elkander volgen en waar voorzeker het oor den 

 tijd niet wordt gelaten om zich voor eiken toon in te 

 rigten; de spontane, zonder uitwendige oorzaak optredende, 

 toonen echter, welke sommigen wel eens vernemen, schij- 

 nen ten deele ook voor mijne stelling eener blijvende tril- 

 ling te spreken, want een loutere indruk op de zenuw, een 

 druk of dergelijke, zal toch wel geen regelmatigen toon te 

 weeg brengen. Evenmin als ik zou beweren, dat wij niet zien 

 wanneer het oog niet juist geaccommodeerd is, evenmin zou 

 ik beweren, dat wij geen toon vernemen, wanneer het oor 

 niet bepaald voor dien toon is ingerigt ; maar evenzeer als 

 ik mag stellen, dat wij eerst dan scherp zien, wanneer liet 

 oog onbewust voor den gegeven afstand is geaccommodeerd, 

 evenzeer stel ik ook, dat een toon eerst regt door ons 

 wordt waargenomen, wanneer het inwendig oor onbewust 

 tot zulk eene spanning gebragt is, waarbij het zeer ligt 

 zelf dien toon vermag aan te geven, en dat daarmede eerst 

 de ware en juiste opvatting van toon aanvangt. En juist 

 weer de afwijkingen, die in de getemperde intervallen kun- 

 nen worden toegelaten, geven een bewijs, dat het oor niet 

 volkomen is en dat het dus niet ten volie en zonder weer- 



