( « ) 



hebben, terugkeereu, alsook door den langen duur der 

 morgen- en avondschemering, hunne waarde als volstrekte 

 tijdregelaars geheel. Wanneer wij niet filosoferen of ide- 

 aliseren, maar den loop der maatschappij onbevooroordeeld 

 gadeslaan, dan komen wij ook tot een ander resultaat dan 

 de voorsteller. De werkman laat zich op een bepaald uur 

 wekken, en mogt al de zon hare opkomst bespoedigen of 

 vertragen, maanden lang geschiedt dit op hetzelfde uur, 

 door de openbare klokken aangewezen. Ook met het op- 

 houden van den arbeid is het evenzoo gelegen, en wordt 

 het, bij het naderen van den winter, te laat morgen en te 

 vroeg avond, dan moet hij kunstmatige verlichting te hulp 

 roepen, om zijnen arbeid zoovele uren te kunnen voort- 

 zetten als het voorzien in de behoeften van zijn gezin 

 vereischt. 



Ofschoon dus de schijnbare dagelijksche wenteling der 

 zon de verdeeling van het etmaal in dag en nacht heeft 

 te voorschijn geroepen, verliest dat hemelligchaam, in lan- 

 den op onze breedte gelegen, door het groote verschil, dat 

 er in de verschillende jaargetijden in de lengte van den 

 dag bestaat, zijne beteekenis als verdeeler van het etmaal 

 zoo goed als geheel. 



Alleen voor eene plaats, die juist of zeer nabij op de even- 

 nachtslijn ligt, waar de zon altijd, op zeer weinig na,juist 

 twaalf uren op en 12 uren onder is, kan het gebruik van 

 den waren tijd eene zeer gewenschte gelijkvormigheid in de 

 verdeeling van het etmaal geven ; maar reeds voor eene streek, 

 die, zooals sommige plaatsen op het eiland Java, op 7" breedte 

 ligt, komt de zon in December 13 minuten vóór zessen op, 

 gaat zij 12 minuten over zessen onder, en in Junij om- 

 gekeerd; zoodat door het verschil in jaargetijden er reeds 

 aldaar een verschil van 24 minuten ontstaat in den tijd 

 van de opkomst en den ondergang der zon, de verschijn- 

 selen, die wel de dagelijksche afwisseling der beziglieden 



