— -il 



mige verschijnselen te begrijpen, die wij, zonder liet vooraf mede- 

 gedeelde, niet zouden verstaan. De eigene warmte, welke (dit zij 

 in 't voorbijgaan gezegd) alle planten en alle dieren bezitten , is een 

 van de duizende bewijzen van de wijsheid, waarmede alles in de 

 natuur door den Schepper is ingerigt. Zij maakt ook de planten 

 in zekere mate onafhankelijk van de wisselvalligheid der omstan- 

 digheden, onder welke zij zich bevinden. Er is leven en beweo-ino- 

 er is wisseling en omzetting van stoffen in den wortel, er is daar 

 vermeerdering van cellen, en alzoo aangroei; er is beweging en 

 opstijging van vochten, van cel tot cel, en dus al hooger en hoo- 

 ger, al wordt dit niet op eene in 't oog loopende wijze door oor- 

 zaken van buiten bevorderd of te weeg gebragt, alleen door dat 

 opslorpingsvermogen der cellen zelven , dat wij "endosmose" noemden. 

 Daaruit is het te verklaren , dat de wortels werkzaam zijn in 't mid- 

 den van den winter, als er geen spoor van leven schijnt aanwezig 

 te zijn in die deelen van de plant, welke boven den grond zijn. Daarom 

 is het hout, dat in den winter geveld wordt, innerlijk vochtig. 

 Daarom stijgt het aangevoerde vocht in boomstammen naar boven, 

 en doet zware boomen, wier uitzetting door de koude wordt ver- 

 hinderd, in den winter vaak van onder tot boven splijten. Daarom 

 vloeit in vele boomen het opgevoerde sap, door op de oppervlakte 

 ontstane wonden of scheuren, naar buiten, en heeft het zoo alo-e- 

 meen bekende verschijnsel in den wijnstok plaats, dat wij tranen 

 of bloeden noemen, en waardoor de overvloed van vochten, die het 

 weefsel niet kon bevatten, en welke door de kracht, die in den wor- 

 tel was gelegen, worden opgestuwd, met ruime stroomen naar bui- 

 ten vloeit en nutteloos verloren gaat. 



Maar, even als de inwendige warmte van de plant niet zonder 

 aandeel kan zijn bij het in werking brengen van dat opslorpings- 

 vermogen door de, vliezen der cellen, en van de o vervoer ing van het 

 sap van cel tot cel, — evenzeer, maar in veel meerdere mate, 

 treden hier de uitwendige natuurkrachten in het spel. Het is de 

 toenemende warmte, — neen, het is zelfs de koude van den 

 dampkring, waardoor groote invloed wordt uitgeoefend; en de meest 

 onmiddelijke invloed is de verdamping op de oppervlakte van de 



