— 136 — 



om eenig geluid na te bootsen, hetgeen hem werd voorgedaan; 

 snelle afwisseling van voorwerpen verrast hem, en hij kraait het 

 uit van vreugde; doch even zoo ontwikkelt zich een nieuw ver- 

 schijnsel, de eerste opwellingen van hartstogten vertoonen zich , 

 waartegen hij later zoo veel zal te strijden hebben; hij geeft dui- 

 delijk zijnen onwil en zijne drift te kennen , hij schreeuwt en trappelt 

 met zijne beenen, en weert zich, wat hij kan, als hij gewasschen 

 wordt; door de verschillende toonen van zijn geschrei drukt hij 

 reeds uit, wat in hem omgaat. — Teregt zegt bukdach: "geen 

 dier is na de geboorte zoo ongeduldig en hartstogtelijk als de 

 mensch, wijl de mensch alleen met eenen zelfstandigen geest, die 

 de perken en hinderpalen zoekt te verdrijven, begaafd is." 



Met deze hartstogten ontwikkelen zich tevens zijne gemoeds- 

 aandoeningen en zijn gevoel ; in den beginne is hij lijdelijk en nog niet 

 vatbaar voor vreugde; dit gevoel moet eerst door herhaalde aange- 

 name indrukken worden opgewekt; in het begin zijn het slechts 

 zinnelijke indrukken, als glanzende voorwerpen, die hem genoegen 

 verschaffen; spoedig ook de zachte menschelijke stem; en in de 

 vierde maand kraait hij het van vreugde uit bij de toespraak en 

 het zien van een vriendelijk gelaat. De herhaling hiervan maakt 

 het hem tot eene behoefte om die vreugde te genieten; hij wordt 

 gezellig en wil niet alleen zijn ; de gewoonte — door buhdach zoo 

 juist eene herinnering van het gevoel genoemd , — begint hare heer- 

 schappij uit te oefenen, en met haar begint de opvoeding. Door de 

 dagelijksche gewoonte wordt hij eerst aan zijne moeder, bij wie hij 

 rust en voldoening vindt , en later ook aan de overige huisgenooten 

 verbonden; de hierdoor opgewekte zucht tot gezelligheid is de 

 eerste kiem der ontwaakte wederliefde uit liefde geboren, en zoo 

 ontwikkelt zich de edelste der menschelijke aandoeningen, de liefde; 

 eerst jegens zijnen moeder, daarna jegens zijne zusters en broeders, 

 en verder, met de uitbreiding van zijnen gezigtskring, ook tot andere 

 menschen. Dit gevoel wordt vooral door het gehoor en dus door 

 toespraak opgewekt; hoeveel het gehoor hierin vermag door op het 

 gevoel te werken , toonen de doofstommen van de geboorte af, die 

 over het algemeen veel. minder gezellig en meer eigenzinnig zijn ; 



