— 154 — 



wijsheid en hare vruchten voor zijne eigene laatste vorming te ver- 

 zamelen; zij houdt hem door die vroegere onverzwakte herinnering 

 als in een spiegel zijn eigen leven voor oogen; en voert hem met 

 het uitzigt op zijn naderend einde tot zelfsbeproeving. Hij houdt 

 afrekening met zijn leven. 



"Wat hij in een welbesteed leven vroeger met inspanning en ernst 

 trachtte te bereiken, heeft hij in het wezen der zaak verkregen, 

 zijne hartstogten zijn gedempt, de spanning van den strijd is ge- 

 weken en uitgedoofd, en de vrede van den overwinnaar is zijn 

 loon. Terugziende op zijn vroeger leven wordt hij van zelve tot 

 dankbaarheid gestemd jegens den Algoeden, die hem tot dusverre 

 onder zoo vele weldaden geleidde; de gedachte aan zijn naderend 

 einde verhoogt zijn godsdienstig gevoel; en in de overtuiging, dat 

 de inwendige stem, die hem nimmer geheel verliet, waarheid be- 

 helst, ziet hij met kalmte en gerustheid de toekomst te gemoet, 

 die hij met vertrouwen verwacht. Wij zien hiervan zelfs onder de 

 heidenen het beeld in eenen socrates, die met een gelaten uit- 

 zigt op het toekomende den giftbeker aanneemt. 



Uit dit oogpunt is de ware ouderdom niet het gebrekkig einde, 

 maar de kroon van de menschheid, waarop zij tot ware vrijheid, 

 tot meester en regter van zich zelven geklommen is, en waarin 

 alleen de rede en het verstand, het zedelijk gevoel en de godsdienst 

 de teugels voeren van het bewind, en waarvan de gestrengheid 

 door menschlievendheid verzacht wordt ; want de liefde, die schoonste 

 bloem der menschheid, veroudert in de grijsheid niet. 



Zoo zien wij dan in dit beeld van ons leven, hoe het lig- 

 chaam het voertuig is en middel tot ontwikkeling van ons hooger 

 beginsel, en in zijne veranderingen in de verschillende tijdperken 

 des levens harmonisch medewerkt, en ons helpt en in staat stelt, 

 om ons onze bestemming te doen bereiken; het ligchaam veroudert, 

 maar in de hoogere ontwikkeling van onzen geest zien wij geenen 

 terugtred. 



Slaan wij na dit vlugtig tafereel van de ontwikkeling van den 

 menschelijken geest nog een korten blik terug op het gezegde, en 

 herhalen wij nogmaals de vraag: leerde ons dit tafereel, dat ziel en 



