— 258 — 



met geene knellende bezorgdheid lang vooruitgezien, lijden, dat 

 meestal óf voorbijgaand is en ras vergeten wordt, óf door eenen 

 spoedigen dood wordt geëindigd. — Ik heb natuurlijk hier het 

 oog alleen op die dieren, die, niet door den mensch tot dienst- 

 baarheid gebragt, vrij in hunnen natuurstaat leven. Het is toch, 

 helaas, eene treurige waarheid, dat eene naauwere aanraking met 

 den mensch hun al te dikwijls op ellende en lang en smartelijk 

 lijden te staan komt, omdat hij, aan wien de heerschappij over hen 

 is toevertrouwd, dat voorregt op de wreedste wijze misbruikt. Trou- 

 wens, verbittert hij ook niet vaak zich zelven en zijne medemen- 

 schen het groote feest des levens, waartoe een liefderijk Schepper 

 al wat leeft en gevoelt genoodigd heeft? 



Voor zoo ver echter de in den natuurstaat verkeerende, wilde 

 dieren aangaat, zoo mag men vaststellen, dat in hun leven de 

 som van het genot die van het lijden ver overtreft, en dat zij hun 

 aanzijn in den vollen zin des woords genieten, zij het dan ook, 

 dat elk dier het op zijne eigene wijze geniet. Wij moeten ons toch 

 hier voor alle bekrompene oordeelvellingen wachten, en het geluk 

 der gezamenlijke dieren niet met éénen maatstaf afmeten. Even als 

 het geluk van den eenen mensch niet dat des anderen is, zoo is 

 dit in iiog hoogere mate met de dieren het geval. En gelijk bij 

 de meuschen de individualiteit, de ligchamelijke en geestelijke aan- 

 leg, de opvoeding en allerlei levensomstandigheden ten grond lig- 

 gen aan het groot verschil in de wijze, waarop deze of gene het 

 geluk begrijpt en opvat, — alzoo zijn het, bij de verschillende dier- 

 soorten, haar zamenstel, hare met dat zamenstel in verband staande 

 neigingen, instincten enz., kortom haar geheele aanleg, welke den 

 aard bepalen van datgene , wat voor elke van haar geluk is , en 

 van de wijze, waarop zij dat geluk geniet. 



Er bestaat een dier, hetgeen lang gegolden heeft voor eene uit- 

 zondering op dien algemeenen regel, — een dier, dat men langen 

 tijd gehouden heeft voor een wezen, in welks zamenstelling de 

 natuur zich vergist had , dat ten gevolge daarvan ten hoogste 

 ellendig was , en uitgesloten scheen van het genot der weldaden , 

 die Gods liefde over al wat leeft verspreidt. — Dat dier leeft in 



