— 319 — 



leii zijn dus, ook bij ons, symbolen, als wekten zij ook ons gevoel 

 op voor wat schoon en wat edel is. Want even als zij de typen zijn 

 van de eeuwige harmonie der natuur , zoo hernieuwen ze ook steeds , 

 door altijd nieuwe en terugkeerende ontwikkeling, de begrippen van, 

 en de hoop op een onsterfelijk leven. Het is waar, de mensch 

 heeft uitsluitend behoefte aan positieve waarheid, aan zuivere, aan 

 naakte begrippen. In de hoogste ontwikkeling, die hij hier op aarde 

 kan bereiken, moet hij alleen naar die zuivere kennis streven. Maar 

 aan betrekkelijk weinigen valt het te beurt, om zulk een verheven 

 standpunt te bereiken of te behouden. Het grooter aantal heeft nog 

 steeds behoefte om de waarheid, als 't ware, ook in een ligchamelijken 

 vorm te zien voorgesteld. Men is hierin ongetwijfeld te ver gegaan, 

 en 't allereerst wel bij de volken van het Oosten. Maar, als wij iets 

 wat schoon is bewonderen, klimt dan die bewondering niet weldra op 

 tot den Maker van dat gewrocht? En daar 'de levende natuur, van 

 alles wat wij van deze aarde kunnen kennen , — daar vooral de plan - 

 ten ons de volmaaktste schoonheid en de meest symmetrische vor- 

 men aanbieden , zoo kunnen wij er ons niet over verwonderen , dat de 

 symbolen van ontwikkeling en volmaking en van de Godheid zelve 

 reeds bij oude volken, — bij hen, die zoo zeer aan zinnelijke voorstel- 

 lingen verkleefd waren, — aan de voortbrengselen van het groeijend 

 rijk ontleend zijn. De stof die ons omgeeft, en waaruit wij zelve 

 gevormd zijn, verdient ook daarom dat wij haar achten, omdat zij 

 Gods werk is. In de werken der Natuur kan de mensch elk oosren- 



o 



blik Gods Almagt zien. Maar, al wordt hij daardoor opgewekt 

 tot de erkenning van de hoogste volmaaktheid en hoogste wijsheid 

 in het geschapene , — tot een slaaf van de stof mag hem dit niet 

 maken, veel minder nog hem brengen tot de dwaling, om het 

 schepsel in plaats van den Schepper te vereeren. 



1 Aus. 1852. 



