— 824 — 

 gen is, zich als ijverige voorstanders er van hebben doen kennen. 



Wij moeten nu het mesmerisme zelf in oogenschouw nenaen , en 

 wel vooreerst de wijze, waarop men deszelfs verschijnselen in we- 

 zen roept. 



In de eerste en voornaamste plaats komt hier in aanmerking 

 het strijken met de hand , de zoogenaamde 7nanipulatie. Deze be- 

 staat, in het algemeen, in een gedurig herhaald strijken in eene 

 en dezelfde rigting, waarbij het ligchaam van den patiënt (dus 

 zullen wij kortheidshalve ieder noemen , die de mesmerische be- 

 werking, ook in gezonden toestand, ondergaat,) al of niet wordt 

 aangeraakt (strijking met en zonder contact). Er zijn overigens 

 zeer verschillende wijzen van manipuleren, waarover ik echter niet 

 noodig heb uit te weiden. 



Behalve de manipulatiën kunnen ook , zegt men , het heademen van 

 den patiënt, een met vastheid op zijne oogen gevestigde blik , ja zelfs 

 de bloote wil van den bewerker, ook op aanmerkelijken afstand, de 

 mesmerische verschijnselen in wezen roepen. Dit gelukt echter zel- 

 den of nooit, indien de patiënt niet reeds vroeger door middel van 

 manipulatiën in den mesmerischen toestand verplaatst is geweest. 



Overigens vervangt men de manipulatiën ook door het drinken 

 van gemesmeriseerd, d. i. door eenige manipulatiën met de veron- 

 derstelde mesmerische kracht bedeeld water, door het plaatsen van 

 een op dergelijke wijze bekrachtigd glas op den hartkuil, door den 

 patiënt de ijzeren staven eener zoogenaamde batterij [baquet) te 

 doen vasthouden, hem te plaatsen onder eenen met de mesmerische 

 kracht bedeelden boom enz. Vooral van gemesmeriseerd water wordt 

 nog heden veel gebruik gemaakt. 



De zoogenaamde ver sterhing smiddelen , waartoe onder anderen ook 

 de aanwending der electriciteit gerekend wordt, kan ik hier slechts 

 in het voorbijgaan gedenken. 



Deze zijn hoofdzakelijk de middelen, van welke men zich sedert 

 MESMEE tot op onze dagen gewoon was te bedienen. In den laat- 

 sten tijd heeft men echter bevonden, dat men door eene andere, 



