— 330 — 



De tweede graad van het mesmerisme wordt gekenmerkt door 

 slaap, die zoo vast is, dat de patiënt daaruit óf niet dan met de 

 grootste moeite, óf zelfs door geenerlei middelen, van welken aard 

 ook, kan worden opgewekt. Die slaap volgt niet alleen op eene 

 herhaalde aanwending van manipulatiën , maar ook vaak op de 

 beschrevene vestiging der aandacht op een bepaald punt, wan- 

 neer deze slechts lang genoeg wordt voortgezet; liij kan bovendien 

 aan den patiënt, zoo als ik reeds aanmerkte, worden opgedrongen. 

 Hij is veelal op het uiterlijk aanzien niet van een gewonen slaap 

 te onderscheiden; soms echter neemt hij den vorm van eene be- 

 roerte, soms van eene flaauwte aan. Men vindt van dezen laatsten 

 vorm voorbeelden opgegeven, waar het bewustzijn niet geheel 

 weggenomen was, en de lijder nog hoorde Avat men hem toeriep, 

 gelijk bleek uit trekkingen van het gelaat en vergeefsche pogin- 

 gen om den mond tot spreken te openen. Na korteren of langeren 

 tijd ontwaakt de slapende van zelf, of de mesmerische slaap gaat 

 langzamerhand in een gewonen rustigen slaap over. 



Nadat de patiënt meer of minder dikwijls dezen slaap onder- 

 gaan heeft, gaat deze eindelijk (ofschoon dit niet bij allen gelukt) 

 over in den toestand van slaapwandelen {somnamhilisme). Het eigen- 

 aardige van dezen derden graad is, wil men, vooral hierin gelegen, 

 dat de patiënt wel voor het uitwendige blijft slapen, maar er te- 

 vens bij hem een zeker imoenduj ontwaken plaats grijpt, zoodat hij 

 nu langzamerhand weder met zelfbewustzijn kan denken, redene- 

 ren, en zelfs spreken. De oogen zijn ongevoelig voor alles wat 

 hen in den wakenden toestand aandoet ; de smaak en de reuk daar- 

 entegen dikwijls zeer scherp. Somtijds is ook het gehoor zeer ver- 

 sterkt; meestal echter hoort de patiënt alleen datgene, wat zijn bewer- 

 ker zegt, en niet wat door andere personen gesproken wordt, tenzij 

 deze door den bewerker of door hemzelven worden aangeraakt. Het 

 allerzonderlingste verschijnsel, dat zich, naar men beweert, gedurende 

 dezen toestand , schoon alleen na herhaalde zittingen, en ook niet bij 

 alle somnambulen, ontwikkelt, is de verplaatsing der zintuigen naar 

 den hartkuil (ook wel eens naar de toppen der vingers) , — of lie- 

 ver, de ontwikkeling van een nieuw zintuig aldaar, dat do andere 



