ongesteldheden kunnen inbeelden; — minder algemeen bekend is het, 

 wat ik hier in 't voorbijgaan aanmerk, dat hunne gestadige opmerk- 

 zaamheid op het door hen als ziek beschouwde deel ten laatste eene 

 werkelijke ongesteldheid daarvan te voorschijn roepen kan. Indien 

 men in het donker eenige personen opmerkzaam maakt op een 

 in de verte brandend licht, — dat er echter in 't geheel niet is — en 

 ernstig staande houdt, dat men het ziet, dan zal men ligt den een 

 of ander aantreffen, die zich vastelijk en ter goeder trouw verbeeldt 

 dat licht insgelijks te zien. Ten bewijze van den invloed, welken 

 zoodanige denkbeelden, van wier wezenlijkheid men zich overtuigd 

 houdt, vermogen uit te oefenen, strekt, onder een groot aantal an- 

 deren, een geval, door benneït medegedeeld. Een slager, een groot 

 stuk vleesch aan eenen haak willende vast maken, gleed uit en bleef 

 met zijnen arm aan den haak hangen. Bijna bewusteloos werd hij 

 er afgetild, — bij elke beweging van den arm, en bij het open- 

 snijden der mouw gilde hij het uit van de hevigste pijn, en 



men vond zijnen arm geheel onbeschadigd, daar de haak alleen door 

 de mouw was gegaan ! Er zou geen einde aan komen, indien ik al- 

 dus wilde voortgaan; de voorbeelden van gevallen, waarin men iets 

 anders waarneemt, dan het werkelijk is (zinsbegoochelingen, ilhmën) 

 of waarin men iets waarneemt, dat er in 't geheel niet is (zinsver- 

 beeldingen, hallucinatiën) , zijn ontelbaar; iets, wat trouwens mijnen 

 lezers niet geheel onbekend kan zijn. 



Wanneer men deze en dergelijke daadzaken wel nagaat en met 

 de electro-biologische verschijnselen vergelijkt, dan moet, zoo ik 

 mij niet vergis, reeds iets van het vreemde en bijkans wonderbare 

 der laatste wegvallen, al is het ook, dat wij er nog geene verkla- 

 ring dier verschijnselen in vinden. Immers, zoodra eene zaak eene 

 blijkbare overeenkomst vertoont met gewone en dagelijks voorko- 

 mende zaken, dan moge zij nog ongewoon zijn, maar het wonder- 

 bare er van houdt op. — Doch gaan wij verder. 



Wij weten, dat in den slaap onze zintuigen rusten. Hunne 

 vatbaarheid voor uitwendige indrukken is dan wel niet vernie- 

 tigd, maar toch zoo verminderd, dat de gemeenschap der ziel met 

 de buitenwereld genoegzaam opgeheven is , — zoolang ten minste 



