— 336 — 



die uitwendige indrukken niet met hevigheid of op ongewone wijze op 

 de zintuigen inwerken. Tegelijk rust ook ons denkvermogen ; het 

 houdt wel is waar niet' geheel op met werken , maar het is , als ik het 

 zoo uitdrukken mag, meer lijdelijk geworden, en mist het vermogen 

 van oorspronkelijke voortbrenging. In dien toestand nu heeft de altijd 

 werkzame verbeelding vrij spel , en voert heerschappij over de rede ; 

 zij» roept uit den voorraad van denkbeelden , die het geheugen heeft 

 opgezameld, voorstellingen te voorschijn, die door de ziel al da- 

 delijk voor waar worden aangenomen. Die voorstellingen roepen 

 weder andere te voorschijn , welke met haar op de eene of andere 

 wijze verwant zijn; het denkvermogen, ontbloot van zelfstandig 

 voortbrengende werkzaamheid, doet hier niets, dan die dikwijls zeer 

 ongelijksoortige denkbeelden tot één geheel zamen te voegen, waar- 

 door dan vaak de zonderlingste verbindingen ontstaan. Dit is 

 droomen, — een toestand, die naar alle waarschijnlijkheid altijd 

 bij ons aanwezig is wanneer wij slapen, al is het, dat wij ons bij 

 het ontwaken niet kunnen herinneren gedroomd te hebben. Be- 

 kend is het toch, dat juist die droomen, waarbij anderen ons in 

 den slaap hooren spreken, en waarbij dus de daadzaak, dat wij 

 droomden, volstrekt geen twijfel lijdt, diegenen zijn, waarvan wij 

 ons meestal niets herinneren. 



Ik zeide, dat de vatbaarheid der zintuigen voor uitwendige in- 

 drukken gedurende den slaap wel verminderd, maar niet vernie- 

 tigd was. Daarin ligt de reden, dat uitwendige indrukken dik- 

 wijls in staat zijn overeenkomstige denkbeelden bij den droomenden 

 op te wekken. Wordt er in zijne nabijheid gezongen, dan zal hij 

 zich misschien in eene concertzaal verplaatst wanen, of droomen, 

 dat hij zelf zingt. Ligt hij aan togt blootgesteld, hij zal droomen 

 dat het winter is, dat het vriest en sneeuwt enz. Zoo kan men 

 hem door aan zijn* oor te fluisteren denkbeelden bijbrengen en 

 opdringen en zelfs met hem een gesprek voeren. Tot voorbeeld 

 diene, onder meer anderen, een door Dr. abercrombie medegedeeld 

 geval van eenen officier, met wien zijne kameraden, terwijl hij 

 sliep, een gesprek konden houden, wien zij den geheelen loop van 

 een duel konden doen doordroomen , die door hen in den waan kon 



