— 316 — 



die proeven vaak zeer goed gelukken , mits men vooraf den patiënt 

 verwittigt, dat zij dan of dan genomen zullen worden; ten tweede, 

 dat in dit geval de proeven even goed gelukken , wanneer de be- 

 werker volstrekt niets doet, als wanneer hij werkelijk zijnen wil 

 inspant; en ten derde, dat diezelfde proeven mislukken, hoe veel 

 moeite de bewerker zich ook geve, wanneer de patiënt zelf er ge- 

 heel buiten wordt gelaten en dus niets van de voorgenoraene be- 

 werking weet. Men denke hier evenwel niet altijd aan bedrog van 

 de zijde des patients; bij eenen gevoeligen, voor de mesmerische 

 bewerkingen zeer vatbaren, en reeds vaak aan den mesmerischen 

 slaap onderworpenen persoon is de vaste verwachting van dien 

 slaap, blijkens eene veelvuldige ondervinding, volkomen genoeg- 

 zaam om hem werkelijk voort te brengen. — Het uitsluitend ge- 

 vestigd zijn van de opmerkzaamheid des patients op den bewerker, 

 of op diegenen, met welke hij in rapport gebragt is, wordt hier 

 ook al door de mesmeristen te berde gebragt. Maar hoe kan dit 

 anders, wanneer zijne aandacht uitsluitend op dezen, en op niets 

 anders, bepaald is? 



Maar de vrees van al te uitvoerig te worden, verbiedt mij langer 

 stil te staan bij de bewijzen, die de mesmeristen voor hunne stel- 

 ling aanvoeren, en die overigens geen van allen moeijelijk te we- 

 derleggen zijn. — Wij mogen na al het gezegde gerustelijk beslui- 

 ten, dat de oorzaak der mesmerische verschijnselen niet mag gezocht 

 worden in eenen vreemden invloed van buiten, in eene kracht, 

 die van een ander op den bewerkt wordenden persoon overgaat, 

 maar dat zij geheel in dien persoon zelven ligt, en bestaat in zulk 

 een eigenaardigen toestand van het denkvermogen, als ik reed? ge- 

 tracht heb hier te schetsen. 



Wij zijn bij den laagsten graad van den mesmerischen toestand lang 

 staan gebleven; maar juist daarom zal ik mij bij de overigen zeer 

 kunnen bekorten. Wij zullen nu de hoofdverschijnselen der overige 

 graden snel doorloopen , en slechts bij enkele belangrijke punten 

 een ooarenblik stilstaan. 



Over den eenvoudigen mesmerischen slaap, welks voornaam ken- 

 merk is zijne buitengewone vastheid , met eene bijkans of geheel vol- 



