— 85t — 



tuigen , nocli ook van dat zien door oudoorschijiiCHde voorwerpen 

 heen ! Want hoedanig zijn de verhalen , die men er van geboekt 

 vindt? Sommige berusten alleen op het niets afdoende getuigenis 

 van eenen magnetiseur; bij andere blijkt het duidelijk, dat het den 

 waarnemer geheel aan de noodige kennis en geschiktheid ontbrak, 

 om wél te kunnen waarnemen, of dat hij reeds a priori hoog met 

 de zaak was ingenomen en tot een koel en bedaard onderzoek vol- 

 strekt onbekwaam was; daar blijkt het weder niet, of er wel iets 

 gedaan is om bedrog te verhoeden ; elders zijn de ten dien einde 

 genomene maatregelen onvoldoende; zelfs zijn er een aantal waar- 

 nemingen openbaar gemaakt, waar het bedrog zoo in het oog valt, 

 dat men zich niet genoeg verwonderen kan, hoe het mogelijk is 

 geweest, dat mannen met een goed ontwikkeld verstand en van on_ 

 betwistbare bekwaamheid zich op eene zoo lompe wijze om den tuin 

 hebben laten leiden. En bijna overal faalt het aan een wetenschap- 

 pelijk, omstandig, tot in de allerkleinste bijzonderheden afdalend 

 verslag van het gebeurde, zooals hier tot eene regte beoordeeling 

 geheel onmisbaar is. Er is geen geval geboekt, of er hapert iets 

 aan, wat tot deszelfs geloofwaardigheid een volstrekt vereischte 

 is. — Met de verhalen van beroemde somnambules en clairvoyan- 

 tes, die van mond tot mond gaan en door het algemeen gretig op- 

 gevangen en vaak geloofd worden, is het dikwijls nog erger gesteld. 

 Men hoort de wonderlijkste geschiedenissen op eene zoo stellige wijze 

 verzekeren, dat het geven van eenig blijk van ongeloof bijna eene 

 beleediging wordt. En wanneer men daarna in de gelegenheid komt 

 om de gansche toedragt der zaak te vernemen en kennis te verkrij- 

 gen van alle omstandigheden der gebeurtenis, dan bekomt alles 

 straks eene geheel andere gedaante, en het met den grootsten op- 

 hef verkondigde Awonder komt op niets neer. Wil men zelf proe- 

 ven nemen, dan stuit men veelal op den onwil der magnetiseurs en 

 der somnambules, die verbazend scherpzinnig zijn in het vinden 

 van voorwendsels om zich van een ongeloovigen en lastigen on- 

 derzoeker te ontslaan; men mag, zoo spreken zij, eene zoo ernstige 

 zaak niet ter voldoening aan eene ijdele nieuwsgierigheid misbrui- 

 ken; de fijngevoelige somnambule kan het niet verdragen, dat men 



