— 357 — 



De verhalen van gevallen , waar eene somnambule kennis toonde 

 te bezitten van verledene of gelijktijdige gebeurtenissen en zaken, 

 waarvan zij, naar 't scheen, geene kennis dragen Icon, lijden even- 

 zeer aan het gemis van eene opgaaf van alle omstandigheden, die 

 hier vooral van groot belang is. Daar, waar die omstandigheden 

 meer naauwkeurig opgegeven zijn, is het altijd duidelijk genoeg, 

 dat de somnambule zeer wel door andere gewone middelen van die 

 gebeurtenissen en zaken kennis kon dragen. 



Ter opheldering van het vreemde, dat men er in vinden mogt, 

 dat waarnemingen aangaande de hoogere graden van het mesme- 

 risme, die door mannen van erkende kunde en geleerdheid ons zijn 

 medegedeeld, zoo geheel en al onvoldoende kunnen worden bevon- 

 den, moet ik de opmerking maken, dat men eenen schat van ken- 

 nis, zelfs van natuurkundige kennis, bezitten, en toch een slecht 

 waarnemer wezen kan. Ieder goed \i^\.\mxhenner is daarom nog niet 

 altijd een goed vi^iwixonderzoelcer. Velen missen die bedachtzaam- 

 heid, die gewoonte om op alles, zelfs de kleinste bijzaken, acht te 

 geven , dat geduld , die tact om in eenen oogopslag het verband 

 tusschen verschijnselen en hunne mogelijke oorzaken in te zien, 

 die de vereischten van eenen goeden waarnemer zijn. Wil men er 

 zich van overtuigen , tot welke dwalingen anders kundige mannen hier 

 kunnen vervallen, men leze, om van andere geschriften niet te 

 gewagen, een werkje van den Kielschen hoogleeraar c. h. pfaff, 

 waarvan in 1818 eene Nederduitsche vertaling te Eotterdam het 

 licht zag onder den titel: "Over en tegen het dierlijk magnetisme." 

 Dit boekje is geschreven in eenen tijd, toen nog, meer dan thans, 

 mannen van eenigen naam en gezag zich met de beoefening van het 

 mesmerisme inlieten, en geeft o. a. eene beoordeeling van een aan- 

 tal toen ter tijd veel geruchtmakende, en, zoo het scheen, op eene 

 voldoende wijze bevestigde waarnemingen, waaruit ten duidelijkste 

 blijkt, hoeveel er toe noodig is, om zich hier te behoeden voor 

 zelf misleiding, of voor opzettelijk bedrog van den kant van anderen. 



En hiermede sluit ik dit beknopt overzigt der verschijnselen 

 van het mesmerisme, dat, niettegenstaande mijne pogingen om zoo 

 kort te zijn als met duidelijkheid bestaanbaar is, eene uitgebreid- 



