— 359 — 



van te onthouden, dan zich in gevaar te stellen om zich het on- 

 geluk van eenen medemensch te verwijten te hebben. 



Kan de aanwending van het mesmerisme tegen sommige zieke- 

 lijke toestanden van nut zijn? Men mag dit veronderstellen, en 

 het ontbreekt niet aan ervaringen, die zulks schijnen te bevesti- 

 gen. Een naauwgezet onderzoek, door geneeskundigen in het werk 

 gesteld , moet echter hieromtrent nog nader beslissen , vooral wat 

 de bepaling der toestanden aangaat, waartegen men het mesme- 

 risme met vrucht zou kunnen aanwenden. Om die reden en om 

 het gevaar, dat in eene voorbarige en onvoorzigtige aanwen- 

 ding gelegen is, mag het dan ook, even als elk ander sterk 

 werkend geneesmiddel, nimmer als zoodanig worden gebezigd, dan 

 door geneeskundigen, of althans op hun voorschrift, op de door 

 hen verordende wijze, en onder hun toezigt. Men begrijpt, dat 

 ik hier alleen spreek van de aanwending van het mesmerisme 

 op den zieken zelven , en geenszins van de kwakzalverij , gepleegd 

 door somnambules, die niet alleen de ziekte van een aanwezigen 

 persoon en de geneesmiddelen daartegen beweren te kennen, maar 

 dit alles voorgeven te kunnen lezen uit een gebruikt kleedingstuk 

 van eenen afwezigen. Ik zoude meenen aan het gezond verstand 

 mijner lezers onregt te doen, indien ik over deze ellendige dwaas- 

 heden, en over de 'geschiedenissen van genezingen, die men ter 

 staving daarvan bijbrengt, wilde uitweiden. Alles, wat gezegd kan 

 worden tegen de kwakzalverij in het algemeen, en ter ophelde- 

 ring der daadzaken , die men ten gunste van wonderdoctors , pis- 

 kijkers, reizende oliekoopen enz. aanvoert, is" in de ruimste mate 

 van toepassing op de kwakzalverij der magnetiseurs en van hunne 

 slaapsters, gelijk men de somnambules noemt. 



Echter kan eene somnambule, gelijk ik reeds vroeger aanduidde, 

 bij dit alles ter goeder trouw zijn; hare aanwijzingen zijn natuur- 

 lijk daarom van geen meer gewigt. Bij de somnambules van profes- 

 sie kan men echter meestal bedrog veronderstellen. Dat ook beide, 

 magnetiseur en somnambule, met volle overtuiging van hunne zaak 

 en geheel eerlijk kunnen te werk gaan, behoeft geen betoog. Maar 

 ook kan de magnetiseur een eerlijk man zijn, en zich door zijne 



