— 360 — 



somnambule laten bedriegen. Daarvan kent men een aantal voor- 

 beelden. Het bedrog, door somnambules gepleegd, is ook niet altijd 

 het gevolg van winstbejag of andere bepaald slechte oogmerken. 

 Bij menige zeer gevoelige, zenuwachtige vrouw of meisje spruit het 

 voort uit eene sterke zucht om zich belangwekkend voor te doen, 

 soms uit eene onwederstaanbare neiging tot fopperij. Er zijn voor- 

 beelden bekend, waar zulke somnambules eerst na jaren aan haren 

 bewerker het aan hem gepleegde bedrog ontdekten , wanneer zij daar- 

 over eenige gewetensknagingen begonnen te gevoelen. 



Ten slotte nog een woord voor hen, die vreezen van het ge- 

 loof aan de wonderen van het mesmerisme afstand te doen, om- 

 dat zij in het zoogenaamde los worden van den band tusschen 

 ziel en ligchaam bij den hoogsten trap van clairvoyance, en 

 in de openbaringen der somnambules aangaande de geestenwereld, 

 eenen steun voor hun geloof aan de zelfstandigheid der ziel en aan 

 haar persoonlijk voortbestaan na den dood des ligchaams meenen te 

 vinden. Die vrees is ongegrond. Zóó ver is het nog niet gekomen, 

 dat dat geloof behoefte zou hebben aan zulk eenen steun, als eene 

 somnambule verleenen kan, of aan zulke verdedigers, als de mag- 

 netiseurs zijn. Er bestaan daarvoor gelukkig andere en betere gron- 

 den. En nog behoeft men geene vrees te koesteren voor de aan- 

 vallen van het materialisme, dat voor deszelfs gegrondheid nog 

 geen enkel bewijs geleverd heeft, en welks stellingen, voor zoo ver 

 zij voor waar, en voor geene bloote hypothesen gehouden moeten 

 worden, van zulk een algemeenen aard zijn, dat men ze gerustelijk 

 aannemen kan, zonder dat het leerstuk van het bestaan eener 

 zelfstandige ziel ook in het minst daardoor in de waagschaal ge- 

 steld wordt. 



