— 362 — 



renrijk, dan ontdekt men een zoo naauw verband tusschen beide 

 deze afdeelingen der bewerktuigde natuur , dat haar bestaan en voort- 

 duren als van elkander afhankelijk kunnen gesteld worden ; en al 

 erkent men het plantenrijk welligt als het minst afhankelijke in 

 deze betrekking, toch blijft het onbetwistbaar, dat het dierenrijk zon- 

 der de plantenwereld niet zou kunnen voortduren. De meeste dieren 

 toch ontleenen van dit rijk hun voedsel, en de prooi, welke het 

 roofdier verslindt, was op hare beurt met stoffen van plantaardigen 

 oorsprong gevoed. Geen wonder dan , dat de verspreiding der die- 

 ren over de aarde zoo naauw verbonden is met de geographische 

 verdeeling der planten. 



Ook de mensch verkeert in deze afhankelijkheid van het plan- 

 tenrijk. Van nature bestemd, om zich te voeden met planten en 

 dieren, bleef hij echter als redelijk wezen niet in eene bli^ide af- 

 hankelijkheid van de wetten , volgens welke planten en dieren over 

 de aarde verdeeld zijn. Het dier kan de plaats niet bewonen, waar 

 zijn voedsel niet gereed is, — van daar de bepaalde en dikwerf 

 beperkte verspreiding der verschillende diersoorten. Ook de mensch 

 vindt in vele gewesten, bij den natuurlijken staat der dingen, 

 zijn voedsel niet gereed. Gering is betrekkelijk het aantal plan- 

 ten, welke hem tot voedsel dienen. Daarom nam hij, terwijl hij 

 zich de geheele aarde tot woonplaats verkoos, zijne voedselgewas- 

 sen mede; hij verruimde de grenzen, waarin de natuur hunne ver- 

 spreiding beperkt had; hij kweekt en verbouwt ze en legt daardoor 

 den grondslag voor het maatschappelijk zamenleven, hetwelk voor 

 zijne hoogere vorming onmisbaar is. Deze kunstmatige verspreiding 

 der gewassen over de aarde — waarin de kracht der rede , als eene 

 de oppervlakte der aarde veranderende werking uitblinkt, en de mensch 

 zich doet kennen als Heer der Schepping, die hij aan zijne hoogere 

 bestemming dienstbaar maakt, — is nogtans geenszins aan de 

 willekeur onderworpen. Ook zij wordt bepaald en beperkt door 

 de algemeene natuurwetten. Ieder gewas behoeft voor zijne ont- 

 wikkeling eene gemiddelde hoeveelheid van zonnestralen, eenen 

 bijzonderen graad van vochtigheid en eigenaardige bestanddeelen in 

 den grond. "Waar deze vereischten vereenigd aanwezig zijn, daarheen 



