— 370 — 



warmte bepaalt de grenzen der kuituur. Eene gemiddelde zomer- 

 warmte van 12° — 15° c. wordt tot haren groei en behoorlijke 

 rijpwording vereischt. In de keerkringslanden van Amerika klimt 

 de maïsbouw op de bergen tot 12,000 voet hoogte op. In Noord- 

 Araerika is zij tot ^4^° N.Br. verspreid; in Europa schijnt zij 

 een zomertemperatuur van IS»— 19° te verlangen; in de Vendée, 

 langs den Rijn en in Brandenburg wordt de maïs meestal nog rijp, 

 meer noordelijk, ook in Nederland, is de oogst te wisselvallig, om 

 haar met voordeel in den landbouw te kunnen opnemen. 



Geen gewas heeft zich in de hand des menschen sneller over 

 eene groote uitgestrektheid verspreid en heeft grooter veranderingen 

 in den landbouw veroorzaakt, dan de aardappelplant. Reeds in de 

 tijden van de ontdekking van Amerika werd de aardappel in dat 

 werelddeel verbouwd, en lang heeft men vergeefs gepoogd de plant 

 aldaar in het wild te vinden. De beroemde schrijvers der Flora 

 Pemviana, ruiz en pavon, zagen haar het eerst in haren natuurlij- 

 ken staat op de heuvels van Chancay , eene stad in Peru , niet ver 

 van de stille Zuidzee. Humboldt en bonpland zochten haar ver- 

 geefs in de Andes van Peru en Nieuw-Grenada , nieuwere reizi- 

 gers vonden haar echter in Peru en Chili terug. Het blijft 

 steeds onzeker, aan wien de eere toekomt dit nuttig gewas naar 

 Europa overgebragt te hebbeu. Het gewone verhaal, dat pkan- 

 cis DRAKE in 1573 den aardappel het eerst zou hebben inge- 

 voerd, wordt twijfelachtig door de nasporingen van dunal, die ge- 

 noegzaam aantoonen, dat de Spanjaarden reeds vóór dat tijdstip dit 

 gewas naar Spanje hadden overgebragt. — Langzaam waren aan- 

 vankelijk de vorderingen der kuituur in Europa. Het heerschende 

 stelsel van landbouw kon niet plotseling die groote verandering 

 ondergaan, welke door den toenemenden verbouw van dit gewas 

 moest plaats vinden. Eerst in de IS^^ eeuw werd de aardappelbouw 

 meer algemeen, en verkreeg in de 12^<^ eeuw eene uitgebreidheid, 

 waarvan in de geschiedenis van den landbouw geen voorbeeld bestaat. 



Het is overbelangrijk de grenzen te kennen, binnen welke de 

 aanbouw van dit gewas over de aarde zich kan uitbreiden. Op de 

 Andes zag humbot.dt aardappelen verbouwen tusschen 9,000 en 



