— 25 — 



bunders rogge aaneen liggen , in akkers , wel behoorende aan ver- 

 schillende eigenaars , maar alleenlijk afgescheiden door losse steenen , 

 ter aanwijzing van ieders eigendom. Er bestaan dan ook sommige 

 bepalingen op de behandeling der essen, b. v. omtrent den tijd van 

 het maaijen der rogge enz., ten einde bij dit, eenigzins gemeen- 

 schappelijk gebruik dier velden, de een den ander niet zoude hin- 

 deren. 1) Zoo ook op hunne bemesting , dat op vele plaatsen ge- 

 schiedt door kudden schapen, van 200, 400, zelfs tot 1000 stuks 

 toe , op ieders land te perken , dat is in perken of omheiningen van 

 palen met dwars-latten te plaatsen en deze perken telkens te ver- 

 zetten, zoodat, naarmate van de verschillende in iedere gemeente 

 heerschende bepalingen , de schapen een of meer nachten en een ge- 

 deelte van den dag op het veld, dan van den eenen, dan van den 

 anderen boer, tot bemesting van den grond, vertoeven en waaromtrent 

 de volgorde meest door het lot wordt bepaald. 



Behalve rogge ziet men op de essen kleine plekken haver , zomer- 

 gerst, boekweit (veel op rijen), aardappelen, cichorei, kapucijner- 

 erwten, de beide laatste b. v. bij Zuidlaren enz.; maar meestal wordt 

 de rogge, zonder noemenswaardige afwisseling, tien en meer jaren 

 achter elkander op dezelfde es gebouwd. Het is waarschijnlijk alleen 

 door de bemesting met plaggen mogelijk geworden, zoovele jaren 

 achtereen hetzelfde gewas op denzelfden akker te teelen. In de tuinen 

 in de dorpen ziet men enkele vruchtboomen , meest appelen, voorts 

 stamboontjes (bonte; bruine of gele) , mangelwortelen enz.; al hetwelk 

 echter op het uitwendig aanzien des landschaps weinig invloed heeft. 



Meer invloed oefent daarop uit het geboomte, dat zich echter, 

 behalve eenige dennenbosschen , meest bepaalt tot den eiL De toe- 

 gangen tot bijkans alle dorpen en meest ook de binnenpleinen der 

 dorpen of zoogenaamde brinken, zijn, vaak op eene schilderachtige 



1) Het woord es wordt door sommigen afgeleid van het Latijnsche esca, voedsel, 

 omdat het de velden zijn , waar het koorn groeit. — Zoo spreekt men in de West-indi- 

 sche plantaadJÊS van de kostgronden : dat zijn de tot voedsel, der slaven vooral, met 

 bananen (^pisang) heteelde velden. — Ik gebruikte ook met opzet het woord maaijen, 

 voor het afsnijden der rogge , omdat dit hier met de zeis , en niet met de zigt , geschiedt. 



