— 72 — 



bootsen. De stoften, welke tot deze versteeningen hebben gediend, 

 zijn vooral kiezelzuur, kalkaarde, de laatste vaak verbonden met 

 koolzuur en zwavelzuur, — voorts ijzerverbindingen, inzonderheid 

 zwavel-ijzer. Tot de meest gewone versteeningen behooren echter de 

 kiezelversteeningen, van hout niet alleen, maar ook van vruchten, 

 kruidachtige deelen en wortels , maar de laatste zeldzamer. Het kiezel- 

 zuur, hetwelk in water (tot ^/loo van zijn gewigt) opgelost is, dringt 

 niet alleen door de wanden der cellen en vaten, maar vervult zelfs 

 alle holten , totdat eindelijk de geheele massa gelijkmatig wordt door- 

 drongen. De versteening schijnt van buiten naar binnen zich voort te 

 zetten , de kleur der plantenmassa verandert en blijft slechts zeldzaam 

 haren natuurlijken staat behouden; loogen en aardsoorten moeten daarbij 

 afgevoerd worden. In de spiralen en cellen bleef niet zelden lucht ; 

 harsen bleven somwijlen onopgelost, en in eenige stammen is het merg 

 nog met zetraeelkorrels gevuld. Het onderzoek met het mikroskoop 

 heeft ons geleerd , dat het vlies der blaasjes , waaruit de planten bestaan , 

 door den tijd eeiie verdikking ondergaat, terwijl er in het inwendige 

 tegen dat vlies zich eene stof afzet, die wij houtstof of verdikkings- 

 laag (incrusterende lagen) noemen, welke laag of verdikking veel 

 minder weerstand biedt aan de ontbindende of oplossende eigenschap 

 van water en andere stoften, dan het eigenlijke vlies der cellen. 

 Hetzelfde heeft plaats in de fossiele planten. 



Kruidachtige of weekere plantendeelen hebben zich slechts zeld- 

 zaam , en dit vooral dan goed gehouden , wanneer zij aan den invloed 

 van aan kiezelzuur zeer rijk water zijn blootgesteld geweest. De 

 kiezelversteeningen zijn intusschen zeer verschillend en komen voor, 

 nu eens als hoornsteen l) , dan weder als agaat, of als opaal. Kalkver- 

 steeningen zijn zeldzamer, en vooral die van koolzuren en zwavel- 

 zuren kalk (gyps). In deze is de plantenstructuur dikwijls veel beter 

 bewaard gebleven dan in de kiezelversteeningen, omdat, bij die soort 

 van versteening, de steenwording veel schielijker voortgaat. In ijzer 

 verhard en door dit metaal doordrongen treft men hout, vruchten, 

 teedere plantendeelen aan. Stelt men die, gelijk ook de versteeningen 



1) Eene quarzachtige zelfstandigheid. 



