— 80 — 



dan kan men den turf voor den eersten graad vau die verweêring 

 houden. Indien men nagaat hoe veel tij ds wordt gevorderd voor de 

 vorming van turf, dan kan men daaruit met grond afleiden, dat 

 er een zeer lang tijdvak noodig is geweest voor de vorming van de 

 steenkolenlagen. Men stelt den aangroei van turf jaarlijks gemiddeld 

 op 2—5 strepenT Eene turflaag van 20— '30 voeten dik, kan men 

 derhalve rekenen op eenen ouderdom van 1000 — 1500 jaren. De dikste 

 turflagen, b. v. van 50 voeten, moeten dus gemiddeld op 2500— 3000 

 jaren oud worden gerekend. De overblijfsels van werktuigen, bijlen, 

 munten, bruggen, enz. die men in deze lagen of op haren bodem 

 heeft gevonden, bewijzen nagenoeg op welk tijdstip deze turf- 

 formatie heeft aangevangen , en zij geven tevens den grond tot eene 

 berekening van den ouderdom van dezen, en daaruit ook tot dien der 

 steenkolenlagen. Deze berekeningen kunnen wij hier niet uiteenzetten , 

 maar voeren slechts aan, dat men op wetenschappelijke gronden aan- 

 neemt, dat eene steenkolenlaag van een Nederl. el dikte, tot hare 

 vorming 6250 , of bij meer gunstige omstandigheden 3589 jaren 

 noodig heeft gehad. 



Steenkolen, turfachtige ophoopingen van plantaardige stoften , zijn 

 echter onder eenen hoogeren warmte-graad voortgebragt , dan waaraan 

 de veenen tegenwoordig zijn blootgesteld. Deze treft men immers 

 zoo ver wij thans weten , slechts aan in de gematigde en koude lucht- 

 streken der beide halfronden, maar nergens in de keerkringslanden. 

 De steenkolenvorming moet dus onder eenigzins andere toestanden 

 hebben plaats gehad. Alle verschijnselen van het plantenleven , het 

 karakter der vegetatie in dien tijd (zoo wel als dat van de dieren- 

 wereld) , en vele andere omstandigheden toonen aan , dat in de voor- 

 wereld , van de dusgenaamde overgangs-periode af, tot in de bruin- 

 kolentijd, eene hoogere temperatuur gelijkvormig in en op de aarde is 

 verspreid geweest, 'zoodat derhalve de graden der klimaten eerst 

 later moeten zijn ontstaan. Er kan geen twijfel bestaan , of, tijdens de 

 steenkolen-periode, de warmte van den dampkring en die van den 

 bodem nog veel hooger was, dan tegenwoordig in de tusschenkeer- 

 kringslanden het geval is. Hieruit vloeit dus van zelve voort, dat 

 eene turfvorming, gelijk aan die, zoo als tegenwoordig in de 



