— 130 — 



tegenwoordig alom verspreiden , ook verder gebragt dan immer te 

 voren, in het vinden van voldoende antwoorden op landbouw- 

 vragen. Men is beginnen te begrijpen , dat hier de wetenschap- 

 pen te hulp geroepen dienden te worden, en dat men niet meer 

 tevreden mogt zijn met de antwoorden, welke men zich van 

 oudsher trachtte te geven. Wanneer men voormaals toch over het 

 groeijen van planten redeneerde, deed men die met hare wortels, 

 bij wijze van monden, voedsel tot zich nemen, eten en drinken, 

 alsof 't vette varkens waren die gemest werden , of als menschen , 

 die, door krachtig voedsel versterkt, door sommige spijzen, als 

 mosterd en peper werkend, opgewekt konden worden; ja zelfs was 

 men er niet vreemd van om aan te nemen , dat eene klaverplant met 

 hare uitwerpselen, alsof 't een schaap ware, den grond bemestte. 

 Omdat tusschen nieuwe en volle maan liare halve verlichte opper- 

 vlakte meer zigtbaar wordt, zich vergroot of aangroeit in de oogen 

 van de bewoners der aarde, moest vrouw Luna het groeijen van 

 planten, haren, wol, en wat al niet meer, beheerschen ; groeikracht 

 opwekken gedurende hare maandelijksche periode van lichten, groei- 

 kracht tegengaan wanneer hare verlichte oppervlakte, in onze men- 

 schelijke oogen verminderde. Alle zaken, waarvan men het ontstaan 

 niet regtstreeks begreep , deed men uit de lucht vallen ,' honigdauw 

 op de erwten, schimmelplantjes op de aardappels, de longziekte 

 op het rundvee, alles viel uit de lucht; sommigen zelfs hebben de 

 aardappelziekte , bij wijze van nevel, zien neder vallen. En wanneer 

 eindelijk noch de eene noch de andere verklaring meer passen wilde, 

 dan behielp men zich met onzigtbare, zelfs onbespeurbare oorzaken. 

 Krachten en werktuigen werden opgezocht, die alleen in een door 

 bijgeloof verhit brein konden uitgebroeid worden; verschijnselen, 

 die den landbouwer op zijnen akker of in zijnen veestal te onpas 

 kwamen , werden terston'd aan hekserij en tooverij geweten; eene ver- 

 klaringswijze van verschijnselen die begint bij de rogge, welke in 

 windhaver verandert, of de keldermot, waaruit een wandluis groeit, 

 en eindigt bij het oude besje, dat in de gedaante van eenen haas 

 aan den voorbijganger poetsen speelt, of bij de heks, die verbrand 

 wordt, omdat de koeijen geen melk geven. 



