— 136 — 



wijls verrigten) geschiedt zulks niet dan met opoffering van stallen 

 vol mest, die hun meer kosten dan de geheele oogst waard is. 



Wel schijnt dikwijls de plaatselijke behoefte zulk een gedwongen 

 teelt van het een of ander onnatuurlijk gewas te wettigen ; zooals 

 vele landlieden gelooven dat zij geene tarwe-wegge of mik kunnen 

 eten , dat zij geene olie kunnen branden , of zij moeten die zelve 

 verbouwen; maar veelal is dit slechts schijn. Niets wint men daar 

 mede dan de kosten van vervoer en de winst, welke de handelaar 

 van die producten trekt , en deze winsten kunnen in ons land , waar 

 de vervoermiddelen tegenwoordig zoo zeer verbeteren en waar 't 

 niet aan concurrentie onder de kooplieden ontbreekt, zelden opwegen 

 tegen het verlies, dat dergelijke onnatuurlijke kunstvoortbrengselen 

 te weeg brengen. Cijferen wat het voortbrengen kost en uitrekenen 

 wat de zidvere waarde van den oogst bedraagt, is het eenige mid- 

 del om die vraag te beantwoorden; daarom is 't zoo hoogst wen- 

 schelijk , dat de landbouwers leeren boekhouden , want zonder boek- 

 houden zijn zulke sommetjes niet te becijferen. Alleen wanneer de 

 kosten van het vervoer der onmisbare producten zeer aanmerkelijk 

 zijn , of wanneer die niet aangekocht kunnen worden , dat is geruild 

 tegen producten, wier teelt meer overeenkomstig den bodem en de 

 overige omstandigheden is, dan wettigt de plaatselijke behoefte 

 den aanbouw, ook zelfs wanneer die; door bijzondere kunstgrepen, 

 door aanmerkelijke uitgaven, verkregen moet worden. Zoo ziet men 

 zeer dikwijls de moeite en de kosten ruim beloond , die men aan 

 het telen van veevoeder besteedt. De hooge vlugt die de landbouw 

 in eenige streken van Engeland genomen heeft, is voornamelijk te 

 wijten aan het betelen van een vierde gedeelte van al het bouwland 

 met monster- koolraap en monster-knollen, zonder te vragen wat het 

 maken van die monsters wel kosten moge. 



De markt, de bela^ingwetten , het beschikbare kapitaal, de mode, 

 de luchts- en grondsgesteldheid , en de plaatselijke behoeften, de 

 kennis van welke zaken een aanmerkelijk deel uitmaakt van den 

 wetenschappelijken landbouw, dwingen den boer alzoo om het eene 

 en niet het andere gewas te telen. Maar nu moeten wij nog eene 

 hoofddwangreden gedenken , die den grootsten invloed uitoefent op 



