— 141 — 



kringslucht in aanraking komt, blijft zij onvruchtbaar en vormt 

 hetgene wij , onder den naam van veen , zeer wel als eene onvrucht- 

 bare stof kennen, die echter ook juist als de teelaarde vruchtbaar 

 wordt, in eigenlijke bakaarde overgaat, wanneer zij aanhoudend 

 omgezet en geroerd aan lucht en regen blootgesteld wordt. Het 

 hoofdbestanddeel van de teelaarde is kool. Die kool moet zich nu 

 met eene der luchtsoorten, die in de dampkringslucht vervat is, met 

 de zuurstoflucht namelijk, vereenigen en het zoogenoemde koolzuur 

 vormen. Het koolzuur vereenigt zich met het regenwater of met 

 het vocht dat in den grond aanwezig is , en wordt alzoo deels zelve 

 door de plantenwortels opgenomen , of vormt deels met andere stoffen 

 als ammoniak en potasch , die steeds in goeden bouwgrond aanwezig 

 zijn, uitnemende en onontbeerlijke plantenvoedsels. Een groot ge- 

 deelte van het koolzuur, dat uit de teelaarde door hare vereeniging 

 met de zuurstof uit de lucht ontstaat , ontwijkt ook in de lucht en 

 wordt daar door de bladeren der gewassen opgenomen. 



Ten aanzien van de teelaarde, welke in den bouwgrond voorhan- 

 den is, zien wij dus hoe de boer, door den akker te bewerken 

 en toegankelijk te maken voor de dampkringslucht, plantenvoed- 

 sel vormt. 



Maar door het bewerken van kleigronden verkrijgt hij nog iets 

 anders. Wij weten dat alle rotssoorten waaruit de hooge gebergten 

 der aarde zijn zamengesteld , daar waar zij aan lucht, regen, en 

 vooral aan de vorst zijn blootgesteld , verweren , dat is verkruimelen , 

 losworden en daarna door de afstroom en de wateren nederwaarts worden 

 gevoerd. Alle bouwgronden en niet het minst de kleilanden onzer 

 rivieren en zeekusten, zijn oorspronkelijk, sedert honderden eeuwen, 

 ontstaan uit verweerde rotsen; maar dat verweren gaat nog steeds 

 voort, en daardoor alleen worden de voor den plantengroei dienstige 

 stofien , welke die gronden bevatten , in water oplosbaar en geschikt 

 tot plantenvoedsel. Het verweren gaat echter verbazend langzaam te 

 werk, en telkens bij eiken oogst wordt er slechts een zeer klein ge- 

 deelte der bestanddeelen van den grond weggenomen. Dit is de oor- 

 zaak, waarom sommige kleigronden zoo vruchtbaar blijven, dat zij 

 hoogst zeldzaam mest behoeven, en dat er zelfs zijn, die, bij men- 



