— 205 — 



hem , wiens oogen door de wetenschap geopend zijn , zijn die over- 

 blijfselen de gedenkteekenen van vroegere scheppingen , van eene 

 voorlang ondergegane planten- en dierenwereld, en zijne kennis 

 stelt hem vaak in staat , om uit die schijnbaar vormlooze overblijfselen , 

 zelfs uit kleine brokstukjes, te besluiten tot den geheelen vorm 

 en aard van de, organische wezens, waaraan zij vroeger hebben 

 toebehoord, en om voor zijne verbeelding de scheppingen terug te 

 roepen , waarvan zij een deel hebben uitgemaakt. 



Denken wij ons voor een oogenblik terug in den tijd, toen de 

 bodem van een groot gedeelte van ons vaderland nog onder de 

 zee bedolven was. Het door den Kijn, de Maas en de Schelde 

 aangevoerd rotsgruis, onder den vorm van zand en slib of klei, 

 vulde allengs de diepte aan den mond dier rivieren op. Eindelijk 

 was de bodem zoo hoog gekomen, dat zich reeds, tijdens de eb, 

 hier en daar zandbanken als kleine eilandjes verhieven. De Noord- 

 weste en Weste winden joegen dit zand op, en zoo ontstond de 

 eerste duinenreeks, die eene kom omgaf, waarvan het latere meer 

 Flevo een overblijfsel was. Allengs, naar mate zich de duinreeks 

 meer sloot, en de toegang der zee naauwer werd, vulde zich die 

 kom met zoet water en langs de ondiepe randen groeiden nu tal- 

 rijke waterplanten, die jaarlijks afstierven en wier half verteerde 

 overblijfselen op den bodem zonken. Jaar op jaar herliaalde zich 

 diezelfde plantengroei, en zoo ontstond de veenbedding, die, op 

 sommige punten eene dikte hebbende van meer dan zes ellen, een zoo 

 groot gedeelte inneemt van de provinciën Noord- en Zuid-Holland, 

 Utïecht, Friesland en Overijssel, en welke men onderscheidt door 

 den naam van laag veen, in tegenoverstelling van hoog veen, dat 

 voornamelijk ontstaan is uit vergane heideplanten en mosplantjes, 

 die in de schaduw van digte bosschen groeiden, en waarvan elk 

 volgend geslacht zich op de overblijfselen van het vorige ontwikkelde. 



Wat nu de veenvorming hier en in vele andere landen gedurende 

 een nieuwer geologisch tijdperk is geweest, en zelfs nog is, — want 

 zij gaat, waar de omstandigheden gunstig zijn, nog voort, — dat was 

 de steenkolen vorming gedurende eene veel vroegere periode, toen 

 onze planeet nog in eenen geheel anderen toestand verkeerde, en 



