— 285 — 



biologie worden te weeggebragt , is , gelijk ik vroeger breeder uiteen- 

 gezet heb 1) , een toestand , waarin de mensch geraakt ten gevolge 

 van de volstrekte bepaling van zijne aandacht op één enkel 

 denkbeeld of ééne enkele zaak, waardoor eene aan dat denkbeeld 

 of die zaak zich aanknoopende gedachtenreeks zijn denkvermogen 

 in beslag neemt en in meerdere of mindere mate als overweldigt. 

 Denken, zintuigelijke gewaarwording en willekeurige beweging nu 

 zijn door het gemeenschappelijk hersen-orgaan ten naauwste met elkan- 

 der verbonden ; daarvan getuigen vele verschijnselen in den gezonden 

 en ziekelijken toestand, die aantoonen, dat eene verandering in het 

 eene vermogen gemakkelijk eene wijziging in het andere veroorzaken 

 kan. — Op dezen grond kan men , onder meer, die proeven verklaren, 

 waarbij men iemand tot onwillekeurige en soms onbewuste bewe- 

 gingen dwingt. Tot toelichting voerde ik eene vrij algemeen be- 

 kende aardigheid aan. Men maakt een klein voorwerp, b. v. een 

 klein horologiesleuteltje of een' ring, vast aan een eenige duimen 

 langen draad, en laat iemand het andere einde van den draad met 

 twee vingers aanvatten ; men laat hem die vingers zoo stil houden 

 als mogelijk is, maar verzekert hem tevens, dat desniettegenstaande 

 na eenige oogenblikken het sleuteltje aan den draad in het rond 

 zal gaan slingeren, b. v. regtsom. Na eenigen tijd ziet men ook 

 het sleuteltje in beweging komen en in de aangewezene rigting al 

 grootere en grootere kringen beschrijven. Verzekert men verder, 

 dat het sleuteltje nu spoedig linksom zal gaan draaijen, dan worden 

 de regtsche slingeringen eerst al kleiner en kleiner, houden even op, 

 en gaan dan in de tegenovergestelde rigting over. De oorzaak is hierin 

 gelegen , dat de proefnemer geheel vervuld is met de verwachting 

 der voorspelde beweging, en daardoor het behoorlijk bestuur over 

 zijne spieren verliest , zoodat door het hem op dit oogenblik overheer- 

 schende denkbeeld die spieren der vingers, welke ter voortbrenging 

 dier beweging dienen , tot zamentrekking worden gebragt. 



Passen wij dit toe op den tafeldans. Onder de personen , die daarbij 

 medewerken , zijn veelal eenigen , die de geschiktheid bezitten om spoe- 



1) In een opstel, getiteld "Mesmerisme," geplaatst in het eerste deel van dit werk. 



