— 288 — 



ten, of zij niet dooreene naauwkeurige waarneming bevestigd wordt. 

 En wat zal ik nu zeggen van het toeschrijven van den tafeldans aan 

 de werking van het magnetisme, of althans van eene daarmede 

 overeenkomstige kracht? Het magnetisme, en in sommige gevallen 

 de electriciteit , schijnen in onze dagen de plaats te moeten innemen 

 der "bovennatuurlijke magten" van vroegere eeuwen. Wat in den 

 eersten opslag vreemd en wonderbaar schijnt, en zich niet dadelijk 

 in de gewone orde der dingen passen laat, wordt al spoedig die 

 krachten op den hals geschoven, en daarbij eenige quasi-geleerde 

 of mystieke onzin in de plaats van bewijzen, verklaringen en op- 

 helderingen geleverd. Zoo wordt aan den eenen kant de nog altijd 

 in den boezem der menigte schuilende zucht naar het geheimzinnige 

 en wonderbare gevoed en bevredigd , terwijl men zich aan den anderen 

 kant toch verre verheven waant boven het bijgeloof van vroeger dagen , 

 omdat men luoorden gebruikt, die ook de wetenscliap bezigt, en men 

 derhalve eene weten scliappel ij ke verklaring meent te geven. Het groote 

 publiek neemt zulke nevelachtige, onbestemde, met een waas van ge- 

 heimzinnigheid overtogene, maar in geleerde en wetenschappelijk 

 klinkende termen voorgestelde verklaringen gaarne aan , en des te gre- 

 tiger, naarmate het er minder bij behoeft te denken. Maar zoo wordt 

 het ook gewend aan eene hoogst oppervlakkige, scheve, mystisch- 

 onzinnige beschouwing en opvatting der natuur en harer verschijnselen, 

 die, om van geene meer stofielijke nadeelen te gewagen, in de ge- 

 volgen niet anders dan hoogst nadeelig op zijne verstandelijke en 

 zedelijke ontwikkeling werken kan. — Ik herhaal overigens, met 

 betrekking tot den tafeldans, hetgeen vroeger door mij gezegd is 

 aangaande het zoogenaamd dierlijk magnetisme en de electro-bio- 

 logie : "Hier magnetisme of electriciteit in het spel te brengen , be- 

 wijst alleen, dat zij, die zulks doen, met die natuurkrachten slechts 

 oppervlakkig of in het geheel niet bekend zijn." 



