— 310 — 



zelve regtstreeks daargesteld , vindt men het doel, dat zij vervullen 

 moeten, bereikt, zonder dat, om dit hoofddoel te bereiken, een 

 voordeel, anders wel te verkrijgen, opgeofferd zij. Bij inrigtingen , 

 door menschen daargesteld, vindt men daarentegen bijna altijd eene 

 soort van transactie, een opofferen van het een ter verkrijging van 

 het ander, den stempel, in één woord, der onvolmaaktheid van 

 alle menschenwerk. Zoo gaat het ook hier; de lengte der rook- 

 gangen in eene circuleerkagchel, en de vele bogten daarin, ver- 

 oorzaken door de wrijving tegen de wanden eenen wederstand tegen 

 de beweging van de warme lucht, waardoor deze langzamer gaan 

 moet. Is deze mindere snelheid nu voor de mededeeling der warmte 

 gunstig, de wederstand, waarvan zij het gevolg is, maakt ook tegelijk 

 voor deze kagchels eenen zeer goed trekkenden schoorsteen onont- 

 beerlijk, en belet, dat men er andere dan zoogenaamd luchtig 

 brandende stoffen, dus bij voorkeur turf en hout, en somwijlen stuk- 

 ken steenkool in stoken kunne. Bovendien duurt het, almede 

 door de lengte der rookgangen, bij zulk eene kagchel vrij lang, 

 eer al de lucht, die er bij het aanmaken in bevat is, warm is ge- 

 worden, eer zij, zooals men het noemt, doortrekt; wanneer dus 

 op eenen kouden dag zulk eene kagchel nog maar even heeft ge- 

 brand, dan zou iemand, die haar niet bij ondervinding kent, in 

 het eerste half uur wel eens in de verzoeking komen om te twij- 

 felen, of zij de warmte somwijlen niet op eene onverklaarbare wijze 

 verborg, in plaats van die in het vertrek te verspreiden. Eerst later 

 wordt dit beter. 



Er is evenwel nog een ander middel om de warmte spoedig aan 

 de door de verbranding verhitte gassen te onttrekken, een middel, 

 dat men, dikwijls misschien zonder het regt te begrijpen, in de laatste 

 iaren veel is begonnen aan te wenden. Om dit middel duidelijk te 

 maken, zal het genoeg zijn hier te herinneren, wat ik op bl. 297 

 heb gezegd aangaande de mededeeling der warmte van het eene lig- 

 chaam aan het andere, en wel bepaaldelijk die waarheid, dat deze 

 mededeeling des te sneller zal geschieden , naarmate het verschil in 

 warmtegraad tusschen beide ligcliamen grooter is. De heete kag- 

 chelwand zal dus aan de lucht, die daarmede in aanraking is, in 



