— 331 — 



Wij zouden niet eindigen, indien wij alles wilden opsommen , wat 

 aan de oppervlakte der aarde en in de lucht, die haar omgeeft, te 

 dezen aanzien merkwaardig is. Nog enkele opmerkingen mogen alzoo 

 volstaan. 



Wij zien op en in onze aarde duidelijke sporen van geweldige 

 omwentelingen, die vroeger en later hebben plaats gehad. Wij zien 

 echter, dat de reeks dier veranderingen nog geenszins gesloten is, 

 gelijk wij dit hierboven reeds met een woord aanstipten. De stroom 

 der wateren voert nog steeds de aarde aan daar, waar aan vorming 

 van grond de meeste behoefte is , waar namelijk de grond het laagst 

 en het meest moerassig is. Als men nagaat, hoe vele duizenden 

 lasten grint en zand en klei en kalk jaarlijks door onze groote 

 rivieren van de hooger gelegene bergstreken worden afgevoerd, en 

 of tot het maken van wegen, of tot het bakken van steen dienen, 

 zoodat men wel eens gezegd heeft, dat de stad Dordrecht geheel 

 uit het bezinksel der rivieren opgebouwd is; hoeveel daarvan tot 

 bemesting en ophooging der landerijen en tot vorming van den 

 besten bouwgrond dient; hoeveel daarvan naar zee wordt afgevoerd, 

 aldaar de naauwkeurigste vermenging ondergaat èn van de aarddeelen 

 onderling, èn van deze met den kalk der schelpdieren en de overblijf- 

 selen van planten en dieren uit de rijkbevolkte zee; hoe dit alles door 

 den vloed uit zee wordt teruggevoerd en den voortreflelijksten bodem 

 aan de lage zeeoevers schenkt; hoe die gronden zoo voortrefi'elijk en 

 veelopbrengend zijn , dat het dubbel de moeite waardig is , die door 

 dijken en dammen te bevestigen en in stand te houden; hoe de 

 veenen zich nog heden ten dage vormen, juist daar, waar zij het 

 meeste nut doen: in koude, vochtige streken, waar aan brandstof 

 de meeste behoefte is. In warme landen staat de groei der gewassen 

 bijna geen oogenblik stil, en de pas gevormde overblijfselen van 

 plantaardige en dierlijke deelen worden bijna onmiddelijk weder tot 

 nieuwe vormingen verbruikt , in eenen nieuwen omloop dadelijk als 

 het ware medegesleept. Daar echter, waar de wasdom minder snel 

 en de grond een gedeelte van het jaar met water bedekt of althans 

 duurzaam vochtig is, worden vele der daar gevormde waterplanten, 

 mossen en andere gewassen, juist door datzelfde water, dat den 



