— 336 — 



minder kracht, doch is ook minder noodzakelijk, omdat deze dieren 

 vele andere hulpmiddelen tot hunne beveiliging hebben : wapenen 

 van aanval of verdediging, een ingeschapen instinkt, dat hen voor 

 vele gevaren waarschuwt, of een dikwijls zeer schrander overleg, 

 waardoor zij, menigmaal ook door gemeenschappelijke zamenwerking, 

 zich voor veel kwaad kunnen behoeden ; terwijl het vermogen eindelijk , 

 om zich aan uitwendige invloeden te gewennen , bij de meest volko- 

 mene dieren, zoo als bij den mensch, ook het meest ontwikkeld is. 



Door deze en vele andere hulpmiddelen, welke mijn bestek niet zoude 

 toelaten alle op te sommen (ook in het geval, dat zij mij alle volkomen 

 bekend waren), blijven de dieren en de planten op deze onze aarde 

 behouden, niettegenstaande de tallooze veranderingen en afwisselingen, 

 die er op dezen bol plaats hebben. Onze gronden , onze rivieren en 

 meren , onze zeeën zelfs , onze planten en onze dieren ondergaan 

 veranderingen; doch, zoodra die veranderingen te groot zouden 

 \yorden, worden zij door andere werkingen weder bedwongen en het 

 algemeen evenwigt tusschen het delfstoffelijk- en het planten- en het 

 dierenrijk, bleef sedert de schepping der wereld en blijft nog on- 

 geschonden. 



Heerlijke en wijze instelling voorwaar, dat de algemeene orde 

 bewaard blijft en toch veranderingen toelaat ! Of wat heeft de mensch 

 niet al veranderingen op het gelaat des aardrijks te weeg gebragt, 

 zonder het algemeen evenwigt te hebben kunnen verstoren ! Aan 

 zijne pogingen evenwel om aan sommige gewassen eene overmatige 

 uitbreiding te geven en eenige dieren in al te groot aantal te ver- 

 menigvuldigen , is het, naar mijn inzien, toe te schrijven, dat er 

 van tijd tot tijd ziekten of vijanden van eenige algemeen gekweekte 

 gewassen of huisdieren ontstaan. Wanneer de teelt van eenig gewas 

 al te zeer wordt uitgebreid, ook op gronden, die daarvoor anders 

 minder geschikt waren, ontaardt en verzwakt liet gewas wel eens, 

 raakt de grond daarvoor uitgeput, of vermeerderen zich de dieren, 

 die van zoodanig gewas leven, al te zeer, en wij doen daarom wèl, 

 de verscheidenheid, die er in de natuur heerscht, ook in onzen 

 landbouw en veeteelt na te volgen, door namelijk een behoorlijk 

 afwisselend stelsel te volgen en niets te overdrijven. Wanneer eenige 



