IETS OVER HEE BILLARD. 69 



ondersteld worden {p is = 0,94), zoo verkrijgt de bal, die gestooten 

 wordt, en dien wij de speelbal noemen, 0,97 van de snelheid van den 

 stootenden bal, den handbal; terwijl deze nog 0,03 van zijne snelheid 

 behoudt. Waren zij volkomen veerki-achtig , dan zoude de speelbal 

 alle snelheid overnemen en de handbal in volstrekte rust geraken. 

 Wanneer men den handbal loodregt tegen eenen der zijwanden van 

 het billard, den band, speelt, dan bevindt men, dat deze niet volko- 

 men veerkrachtig is : uit proefneming blijkt nu , dat hier p = — 

 is. Maar eene andere vraag is hier, hoeveel is het gewigt van dien 

 band? Deze is een ligchaam, dat vast staat, en dus geene voort- 

 gaande beweging kan verkrijgen door den schok van den bal. Bijna 

 hetzelfde zoude het geval zijn, wanneer een geschokte bal oneindig 

 zwaar was , dat is zóó zwaar , dat het gewigt van den stootenden bal 

 daarbij niet in aanmerking zoude komen: dat er dus tusschen het 

 gewigt van dien bal vóór den schok en het gewigt bij den schok, als 

 de stootende bal daarbij te rekenen is, betrekkelijk weinig of geen 

 verschil bestaan, of dat ^-^ nagenoeg gelijk één zoude zijn. Wanneer 

 dus, zoo als hier, de band volstrekt geene snelheid verkrijgt, dus 

 -— mist nul is, alsdan is ook — ^, = 1 — r-r-i > i«««* gelijk aan 

 de eenheid. De stootende bal verliest dus juist (1 + /)) maal zijne oor- 

 spronkelijke snelheid. Waren de band en de bal beide volkomen veer- 

 krachtig , zoo verloor de bal tweemaal zijne snelheid (voor p=.l) , dat is , 

 hij kreeg zijne oorspronkelijke snelheid terug, maar in tegengestelde rig- 

 ting; nu echter bij het biUard de band niet volkomen veerkrachtig en p hier 



slechts = ü is, zoo verkrijgt de bal slechts ^ van zijne oorspron- 



.. . 11 



kelijke snelheid in tegengestelde rigting, dat is, hij verliest 1— 



van zijne oorspronkelijke snelheid. 



Uit het overwogene is nu gemakkelijk op te maken , wat er gebeu- 

 ren moet , wanneer de rigting van den stoot tusschen twee ballen niet 

 met de verbindingslijn der middelpunten overeenkomt, of de rigting 

 van den stoot op den band niet loodi-egt daarop staat. Hiertoe behoeft 

 men het bekende beginsel uit de leer van evenwigt, het parallelogram 

 der krachten; waaruit men leert, dat eene kracht, werkende volgens 



