72 IETS OVER HET BILLARD. 



de theorie van het billard zijn afgehandeld, ware het niet, dat wij 

 tot nog toe eene zeer belangrijke storing hadden verwaarloosd , die 

 dit spel juist zoo belangrijk, maar ook zoo leei-zaam maakt: zooveel 

 mogelijk zal ook deze invloed nader worden opgehelderd. Al het 

 voorgaande geldt onvoorwaardelijk, wanneer de beweging geheel vrij 

 ware: maar dat is zij niet. Eensdeels de tegenstand der lucht, 

 ten andere die van het vlak, waarover de ballen zich bewegen, 

 oefenen invloed op die beweging uit. De snelheden echter, die 

 wij door het stooten met de Queue mededeelen, zijn veel te ge- 

 ring, dat de invloed van den tegenstand der lucht merkbaar zoude 

 worden: gerustelijk mag men dien derhalve verwaarloozen. Anders is 

 het met den tegenstand, door de beweging op het vlak geboren. Was 

 dit vlak volkomen plat, en was de bal volkomen rond, dan zoude die 

 tegenstand verdwijnen: maar nu is elk vlak met meer of minder groote 

 hobbeligheden voorzien, naarmate wij het ruw of glad noemen: bij het 

 laken op het billard is dit ontegenzeggelijk het geval: maar evenzeer 

 bij den ivoren bal, hoe zuiver ook gedraaid, hoe glad ook gepolijst. 

 Wanneer men bijv. een microscoop gebruikte , dat genoegzaam ver- 

 grootte, zoude men bij het punt, waar de bal op de tafel rust, de 

 beide oppervlakken ongeveer in eenen toestand vinden , als hier is 

 aangegeven in Fig. 5. 

 Fig. 5. 



Het vlak van de tafel heeft diepten, waarin 

 de verhevenheden van den bal , onvolkomen 

 echter , komen te rusten. Beweegt zich nu 

 de bal vooruit op de tafel, zoo is er eene zekere ki-acht noodig, om 

 die verhevenheden van den bal als het ware uit de diepten op te 

 tillen en over de hoogten heen te trekken: tracht de bal te rollen, 

 dan heeft iets dergelijks plaats. Men kan zich van deze tegenstanden 

 en hunne betrekkelijke grootte een denkbeeld maken door op eene 

 niet al te gladde oppervlakte, dat volmaakt waterpas staat, twee lig- 

 chamen te leggen, eenen bal b. v. en een plankje, waarvan de eerste 

 slechts een punt, het tweede een vlak met de genoemde oppervlakte 

 gemeen heeft. Tilt men deze oppervlakte nu voorzigtig en langzaam aan 

 de eene zijde in de hoogte, dan zal, bij eene zekere helling, de bal. 



