IETS OVEK HET BILLARD. 73 



en eerst bij meerdere optilling ook het plankje aan het glijden gaan. 

 De hoogte , waartoe men de oppervlakte moet optillen , zal minder zijn 

 naarmate deze gladder is. De oorzaak van deze verschijnselen is nu 

 niets anders dan de straks verklaarde tegenstand, en deze heet lurijving. 



Passen wij dit op ons billard toe , dan ziet men , dat b. v. bij eene 

 tafel van zuiver geslepen glas, die tegenstand niet zoo groot zoude 

 wezen, als nu die tafels met fijn laken zijn bekleed: daardoor wordt 

 de beweging der ballen veel sterker belemmerd. Dit is echter geene 

 fout: integendeel, eerst op die wijze kan men de dikwerf verrassende 

 bewegingen verkrijgen, die een geoefend speler aan zijnen bal weet 

 mede te deelen, en waarvan wij nu in de volgende behandeling de ver- 

 klaring zullen vinden. 



Wrijving is, zoo als is opgemerkt, in het algemeen de tegenstand, 

 die bij de beweging van eenig ligchaam over een ander wordt voort- 

 gebragt. Is de beweging niet alleen eene voortgaande , maar ook eene 

 draaijende, zoo is de wrijving van tweederlei aard: vooreerst die, 

 welke door de schuring van het voortgafmde, voortschuivende ligchaam 

 ontstaat, de slepende wrijving: ten andere die, welke door het rollen, 

 het ronddraaijen ontstaat, de rollende wrijving. Bij het billard komt 

 deze laatste niet in aanmerking, wel de eerste; en voorloopig kan 

 reeds worden opgemerkt, dat zij niet gering is: dit volgt toch reeds 

 daaruit, dat een bal met weinig snelheid deze al zeer spoedig ver- 

 liest, alleen ten gevolge natuurlijk van die wrijving. Wordt nu een 

 bal voortbewogen, dan zal de uitwerking van de wrijving wezen, om 

 de vooruitgaande beweging van het onderste punt, dat wij het sfew?j9Mnf 

 van den bal zullen noemen, te verhinderen. Bestond de bal enkel uit 

 losse stofdeelen, dan zouden de hooger gelegen stofdeelen blijven voort- 

 gaan, en het stofdeel in het steunpunt telkens blijven liggen: dit is 

 echter niet zóó, de stof van den bal wordt door de cohaesie te zamen 

 gehouden ; de hooger gelegen deelen trachten desniettemin voqfuitte- 

 gaan, terwijl het steunpunt oogenblikkelijk wordt opgehouden; en zie- 

 daar , de bal begint zich te wentelen. De invloed van de wrijving is 

 dus, eene ronddraaijende beweging aan den bal te geven. Maar alle 

 punten van den bal bewegen zich daarbij niet even snel. Alleen het 

 steunpunt is tijdelijk in rust, en van daar langs de middellijn opklim- 



