74 IETS OVER HET BILLARD. 



mende tot aan het tegenovergestelde punt van den bal, het hovenpunt , 

 heeft ieder punt eene grootere beweging: dit ontstaat niet door den 

 oorspronkelijken stoot, dien wij vooralsnog eenen centralen onderstel- 

 len, — daardoor zouden alle punten van die middellijn zich even snel 

 moeten bewegen, — het is een gevolg van de wrijving. Stelt men 

 zich ieder punt van den bal op zich zelf voor, dan zijn er eenige, die 

 zich nu niet zoo snel kunnen bewegen, als zij alleen ten gevolge van 

 den stoot zouden doen, ja er zijn er, die nu eene juist tegengestelde 

 beweging verkrijgen ; — andere punten zijn er daarentegen , waarvan 

 de snelheid der beweging grooter is geworden. Men kan het zich 

 dus voorstellen, alsof de eersten als het ware worden opgehouden in 

 hunne beweging, de laatwten daarentegen nog worden voortgestuwd. 

 Het is nu wel te vermoeden , dat er toch één of meer punten zullen 

 te vinden zijn, die zich bij deze zamengestelde beweging geheel vrije- 

 lijk zullen bewegen, dat is, die noch opgehouden noch voortgestuwd 

 worden, maar hunne eigene beweging behouden: en de theorie beves- 

 tigt dit, als zij ons leert, hoe het eenige punt, waarvan de beweging 

 niet gestoord wordt, — en dat slinger panl, middelpunt van percussie wordt 

 genoemd naar andere zamenhangende eigenschappen, die dit punt be- 

 zit, — hoe dit punt voor eiken bijzonderen vorm van het draaijende 

 ligchaam eene bepaalde plaats verkrijgt. Bij eenen gelijkslachtigen of 

 homogenen bal, dat is, zulk eenen, waarvan de stof overal dezelfde 

 en even digt is, ligt dit punt op de middellijn, die door het steun- 

 punt gaat, en wel op eenen afstand boven het middelpunt, gelijk 

 aan twee vijfde deelen van den straal (het punt P, Fig. (3), en dit 

 Fig. 6. punt zal dus juist, als het ware, de gemid- 



delde snelheid bezitten, die de wrijving zoo- 

 wel als de toegebragte stoot moeten teweeg- 

 brengen. 



Keeren wij , na deze noodzakelijke uitwei- 

 ding, tot het bilhird terug. Is de bal zooda- 

 nig voortgestooten , dat daardoor op zich zelf 

 gecnc draiiijing zoude ontstaan, — ■ en dat 

 is het geval bij eenen cenlralen stoot , dat 

 is zulk eenen, wtuirbij de rigting van den schok door het mid- 



