76 IETS OVER HET BILLARO. 



aan die , welke ten gevolge der wrijving wordt geboren. Naarmate 

 men lager raakt, wordt deze draaijing sterker: van het lager stooten 

 zoowel als van de kracht van den stoot hangt het nu af, of die draai- 

 jing sterker of zwakker zal zijn dan die , waarvan de wrijving de 

 oorzaak is. Is zij zwakker , dan dient het overschot , om den bal door 

 de wiijving te laten draaijen: maar is zij integendeel sterker, dan zal 

 het verschil moeten teweegbrengen , dat de bal ronddraait juist in tegen- 

 gestelden zin van zijne gewone omwenteling. Zulk een stoot , waarbij 

 echter het lager, zwakker stooten gewoonlijk de voorkeur verdient 

 boven het minder laag maar sterker stooten, heet pommeranceren. Nu 

 is het duidelijk, dat de wrijving gedurig blijft werken zoolang er bewe- 

 ging is, terwijl deze tegengestelde omwenteling het gevolg is van 

 eenen slechts oogenblikkelijken stoot: de wrijving zal deze werking 

 dus langzamerhand overwinnen , tot dat hare eigene werking alleen over- 

 blijft. Wanneer men dus den bal in dien toestand van draaijing brengt, 

 waarbij deze tegengesteld is aan de gewone rigting, dan volgen de 

 verschijnselen zich aldus op : Eerst heeft de bal deze rotatie in tegen- 

 gestelden zin, die wij dus negatieve rotatie zullen noemen, door de 

 wrijving wordt zij allengs verminderd, totdat zij nul wordt, en de bal 

 alleen, zonder om te wentelen, over de tafel heenschuift: dit duurt 

 slechts een enkel oogenblik; vervolgens doet de wrijving den bal in 

 den gewonen zin ronddraaijen (dat wij dan positieve rotatie noemen) , 

 tot dat die wrijving al minder en minder werkt, en eindelijk de bal in 

 zijnen eindtoestand overgaat en begint te rollen. De bal verkeert dus 

 achtereenvolgens in vier geheel verschillende toestanden , die elkander 

 evenwel vrij snel opvolgen, terwijl de laatste, de eindtoestand, in den 

 regel verreweg het langste duurt. En verschillend zullen dus ook de 

 verschijnselen moeten zijn, naarmate de handbal of tegen den speelbal 

 of tegen den band schokt, terwijl hij zich oogenblikkelijk in eenen dier 

 toestanden bevindt. 



Is dan vooreerst de stoot van den handbal op den speelbal in de 

 rigting die hunne middelpunten vereenigt, dan zal de speelbal altijd 

 worden vooruitgestooten in diezelfde rigting, met eene snelheid, die 

 slechts afhangt van de snelheid van den handbal op het oogenblik van 

 den schok, geenszins van den toestand, waarin deze dan verkeert. Die 



