HET LEVEN DER PLANTEN ALS 

 NATUURDE-IFT , 



DOOE 



F. W. VAN EEDEN. 



Het valt ligt, de zegeningen der beschaafde maatschappij op te 

 sommen , wanneer wij met hare verschillende leden slechts in opper- 

 vlakkige aanraking komen. Welwillende gedienstigheid, vriendelijke 

 ontvangst, aangename glimlachjes, vroomheid, talent , smaak , alles boeit 

 ons , alles brengt ons in het zalige denkbeeld , dat de menschen slechts 

 leven om elkander te helpen en genoegen te geven. Dat ideaal, wie 

 onzer heeft het niet uit zijne schoolboekjes met zich genomen bij de 

 intrede in de wereld ; maar helaas , wie onzer heeft het niet met bitter 

 verlies moeten inruilen tegen de overtuiging , dat die uiterlijke omgang 

 komediespel is; een schitterend kleed, dat het duistere, geheimzinnige 

 wezen des menschen bedekt. Wie nadenkend een vrijen blik in dat 

 wezen wil slaan, en daartoe bij zichzelven aanvangt, zal huiverig 

 terugdeinzen, want hij ontdekt als hefboom van het ingewikkelde rader- 

 werk iets daemonisch, iets als eene natuurkracht, die geweldig en 

 onveranderlijk, den mensch tot alle dierlijke handelingen aandrijft en 

 door rede en beschaving ter naauwernood wordt in toom gehouden. 

 Spreken wij in zedehjken zin van hartstogt en egoïsmus, dan zijn die 

 woorden nog veel te zwak om die drijfveer uit te drukken, waarvan 

 de mensch dikwijls zich zelven niet bewust is. Wij ontkennen niet, 

 dat hij tot dit bewustzijn ontwaken kan, dat zelfbeheersching, heilig- 

 heid zijn ideaal is; maar wanneer yoüng hem half dier, half engel 

 noemt, achten wij deze verhouding gunstig genoeg. Nooit vertoont 

 zich de engel rein, en meestal zien wij het dier zijne door den dichter 

 1858. 11 



