162 HET LEVEN DER PLANTEN ALS NATÜURDRIFT. 



afgebakende grens verre overschrijden. «Een ruwe, blinde cykloop," 

 zegt JEAN PAUL, «woont in ons binnenste: als wij heftig worden , doet 

 hij zich hooren en raadt ons vernieling aan." Ook göthe, die alles 

 zoo gaarne van de lichtzijde beschouwt, verklaart, dat er in ieder 

 mensch iets woelt, dat, als hij het uitsprak, haat en afkeer zou wek- 

 ken. En hoe dikwijls denken wij aan deze woorden, wanneer het 

 prachtige kleed der zamenleving nu en dan vaneenscheurt , en wellust 

 en vernielzucht zich openbaren als de werkingen van die geheimzinnige 

 magt, welke den zedelijk zwakken mensch met zich sleept, zonder dat 

 hij haar kent. Die magt, welke ons zoo innig aan de aarde en het 

 leven hecht, is de natuurdrift. Zij doet ons streven naar eigen genot 

 en behoud, zelfs ten koste van dat van anderen; zij beheerscht het 

 redelooze dier ten volle. Het gansche leven des diers is natuurdrift; 

 hare werking is zigtbaar in elke zijner handelingen. Wat bij ons be- 

 schaafde menschen in den diepsten schuilhoek van ons binnenste woont , 

 wat de natuurmensch zelden kan verbergen , dat openbaart zich bij het 

 dier in al zijne naaktheid. De beschaafde laat het bij den wensch , 

 om zijn naaste uit den weg te ruimen, de natuurmensch verklaart hem 

 den oorlog, de tijger valt atn en verscheurt. Naarmate wij dieper in 

 de natuur afdalen , zijn ook de uitiiïgen der natuurdrift minder zigtbaar , 

 en eindelijk vinden wij deni^elfden daemon, dien wij met moeite aan 

 onze rede onderwerpen , dien de dieren onbepaald gehoorzamen , in het 

 zwijgende plantenrijk weder als een blind en bewusteloos streven naar 

 zelfbehoud en voortplanting. 



Dat streven om van de omringende wereld partij te trekken tot 

 eigen voeding en ontwikkeling , kenmerkt niet alleen het dier , maar 

 ook de plant. Het denkbeeld eener plantenziel vereischt in onzen tijd 

 wel geene weerlegging meei-: ten minste wanneer wij aan het woord 

 ziel de gewone Platonische voorstelling verbinden. Een zedelijk be- 

 wustzijn , dat men bij de e: enschen vaak te vergeefs zoeken zal , kan 

 in de plant niet huisvesten. Denkende , gevoelige , liefhebbende plan- 

 ten behooren in de poëzie, üiet in de werkelijkheid te huis. Evenmin 

 zal ik trachten , het anather ia af te wenden , waarmede het denkbeeld 

 eener levenskracht onverbiddelijk wordt vervolgd. Maar niets is zoo 

 werkelijk, zoo onmiddellijk traarneembaar , als het rusteloos woelen en 



