HET LEVEN DER PLANTEN ALS NATüTTRDRIFT. 163 



werken der stof, de natuurdrift. Geen woord drukt eigenaardiger het 

 wezen der natuur en dus ook het onze uit : » Wir dürfen niemals 

 (zegt scHLEiDEN in zijne Wissenschaftl. Botanik) als Erklarungsgrund 

 eines Naturprocesses unmittelbar einen besondern Stoff oder eine 

 besondere Kraft voraussetsen , sondern nur einen Naturtrieb." 



Hetzij wij meenen, dat verschillende natuurkrachten, hetzij dat eene 

 enkele kracht de plant doet leven, in beide onderstellingen doen wij 

 de planten te kort en verwarren de taal der natuur met onze doode 

 begrippen. Die taal is eenvoudig en verstaanbaar. Wij zien de plant 

 leven en groeijen, wij zien in haar geen automaat, bewogen door eene 

 geheimvolle ki'acht buiten haar; zij zelve is hare kracht en haar wil. 

 De blinde bewustelooze natuurdrift, die in het anorganische rijk slechts 

 in algemeene verschijnselen zigtbaar is, heeft in de plant eene indivi- 

 duele gedaante aangenomen. De plant bezit echter nog geen bewust- 

 zijn; haar leven is als een diepe slaap, zonder droomen, zonder ont- 

 waken. Maar gelijk de mensch gedurende den slaap evenwel teekenen 

 van leven geeft door zijne ademhaling en bloedsomloop, zoo ook ver- 

 baast ons de plant, in weerwil van haar bewusteloos leven, door hare 

 gevoeligheid voor uitwendige indrukken , en vooral door de wijze, waarop 

 zij de haar omringende onbewerktuigde stoffen weet te gebruiken tot 

 eene ontwikkeling, die zich in honderdduizenden van vormen openbaart. 



Maar de invloed der onbewerktuigde stoffen op het leven der plant 

 is toch zoo groot , dat hij dikwerf dat eigen leven schijnt te overscha- 

 duwen. Hoewel zich uit het zaad de volkomene plant ontwikkelt, zoo 

 is zij toch als zoodanig niet in het zaad voorhanden, evenmin als het 

 ei een volkomen vogel bevat. Ter naauwernood kan men in som- 

 mige zaden een stengel- en bladorgaan onderscheiden. Even als in den 

 jongen knop, zijn in het zaad slechts de eerste beginselen der plant 

 bevat. Zonder hulp van buiten kunnen die beginselen niet tot wasdom 

 komen; uit zichzelf ontkiemt de zaadkorrel niet. Maar als hij met een 

 warmen dampkring en een vochtigen bodem in aanraking komt , dan eerst 

 barst de harde schil open en het aanstaande worteltje dringt in de aarde, 

 terwijl de stengel zich naar het licht verheft. Eene strenge noodzakelijkheid 

 bepaalt de uiteenloopende rigting van stengel en wortel. Gelijk de aantrek- 

 king der zon en de middenpuntschuwende kracht, uit de beweging der 



11 * 



