164 HET LEVEN DER PLANTEN ALS NATÜURDRIFT. 



planeet geboren , deze gezamenlijk hare baan voorschrijven , zoo trekt de bo- 

 dem den wortel tot zich, terwijl de stengel zich opheft naar het koesterend 

 zonlicht. Het vocht, dat zich in de uiteinden der wortels bevindt, is 

 door<Taans dikker dan de omringende vloeistotfen des bodems; van daar 

 dat deze het evenwigt trachten te herstellen en door het dunne wor- 

 telhuidje dringen , om zich met het sap der wortelcellen te vermengen. 

 Dit is de zoogenaamde endosmose , die de geheele plant van cel tot 

 cel doordringt en de stofwisseling veroorzaakt, waardoor de plant wordt 

 o-evoed. Aan den anderen kant komen stengel en bladeren in aanra- 

 king met den dampkring. De warmte der zon doet hunne sappen raa 

 verdampen en verwekt alzoo eene onophoudelijke beweging van vloei- 

 stoffen in de plant. Maar de atmosfeer heeft bovendien door de poriën 

 des bodems gemeenschap met den wortel en geeft aan alle deelen der 

 plant haar koolzuur af als een noodzakelijk voedingsbeginsel. Het water 

 in den bodem, de waterdamp der lucht leveren aan de plant waterstof, 

 en water en koolzuur geven haar zuurstof en koolstof. Verder wordt 

 zij door de anunoniak en de salpeterzure zouten van stikstof voorzien, 

 terwijl de bodem haar nog enkele andere opgeloste zouten toevoert. 

 Van deze stoffen leeft de plant ; de koolstof vooral is het voorname 

 bestanddeel , waaruit zij zich vormt ; hare stevigste deelen , haar ge- 

 raamte bestaat uit koolstof; zonder zuurstof ontkiemt het zaad slechts 

 onvolkomen, en waterstof en stikstof maken een voornaam bestanddeel 

 uit der stoffen, die in de cellen der plant bereid worden. In de fijn 

 verbrokkelde steensoorten , waaruit de bodem bestaat , vinden de wor- 

 tels een hechten steun, die het geheele ligchaam der plant staande 

 houdt ; zonder licht en warmte kan zij niet leven ; haar bestaan is aan 

 het toetreden van vele onbewerktuigde stoffen verbonden, en ofschoon 

 wij haar niet uit deze stoffen zelve zien ontstaan, zoo schijnt zij toch 

 daarvan een gewrocht te wezen ; hare tallooze vormen schijnen wetten 

 te volgen gelijk aan die, welke de kristalschieting bij de mineralen 

 beheerschen, ja misschien zijn de eerste planten als eene bijzondere 

 verbinding uit de onbewerktuigde stoffen ontstaan ! Dit alles is mogelijk. 

 De natuur doet geehe sprongen. Maar als wij die mogelijkheid aanne- 

 men, erkennen wij toch tevens iets onbegrijpelijks. Er is geene over- 

 eenkomst tusschen een kristal en het primitieve plaut-orgêtan , de cel. 



