HET LEVEN DEK PLANTEN ALS NATÜUEDRIPT. 165 



Het kristal ontstaat door eene bloote opeenhooping , eene nederploffing , 

 en de vorm , dien het daardoor aanneemt, verandert slechts door aanzet- 

 ting van buiten. De plantencel vormt zich als een dun vliesje , dat 

 eene bewegende vloeistof omsluit en bezit een inwendig leven , dat zich 

 door voortplanting van binnen naar buiten ontwikkelt. Het ontstaan 

 van dat dunne vliesje, van die beweging, van dat zelfstandige leven is 

 het groote raadsel der bewerktuigde natuur. 



Geen nadenkend wezen zal der plant zedelijk bewustzijn toekemien; 

 maar de bewering, dat de plant louter een produkt is van verschillende 

 elementaire stoffen, die zich uit zichzelven tot een plantenligchaam ver- 

 binden , neemt toch onbewust eene werking der natuurdrift in die stoffen 

 aan. Anders zoude zij leiden tot het alchymistisch bijgeloof, dat plan- 

 ten , dieren en zelfs menschen scheikimdig kunnen vervaardigd worden , 

 en bovendien eene te oppervlakkige kennis verraden van het indivi^ 

 duële plantenleven , dat zich openbaart in het streven naar zelfbehoud 

 en voortplanting en waarvan wij het karakter aanschouwen in eiken 

 verschillenden plantenvorm. 



Zien wij aan den eenen kant de plant zich ontwikkelen uit stoffen, 

 die haar van buiten worden toegevoerd , zien wij haar afhankelijk van 

 den bodem, waaraan zij verbonden is, van licht, warmte en lucht, die 

 haar doordringen, aan den anderen kant aanschouwen wij in die ont- 

 wikkeling zelve iets, dat als een monarch het heir dier verschillende 

 magten beheerscht en hare zamenwerking ordent, iets, dat de plant 

 doet stand houden te midden van werkingen, die haar ook evenzeer 

 trachten te vernietigen, en dat in haar dien rijkdom van vormen en 

 eigenschappen te voorschijn roept, welke aan iedere plant hare eigen- 

 aardige individualiteit geven. 



De eenvoudigste plant op aarde bestaat uit eene enkele cel, die 

 zich ontwikkelt en wederom andere zelfstandige celblaasjes voortbrengt, 

 aan hunne moeder in gedaante gelijk , die wel digt nevens elkaar , doch 

 onafhankelijk van elkander leven en zich voeden zonder het ooit verder 

 te brengen dan den cellulairen toestand {Protococcus). In deze zelf- 

 standige celplanten erkennen wij reeds het individuele leven, het zelf- 

 leven, dat de organische natuur van de anorganische onderscheidt. Iets 

 verder zien wij de plant bestaan uit cellenreeksen , uit kleine draadjes 



