186 Dr. BARTh's reizen in het centrale gedeelte van AFRIKA. 



De grootste teleurstellingen, die barth op zijne reis ondervond en 

 die meer dan al de vermelde ongemakken en bezwaren ook den meest 

 krachtigen man konden nederslaan , hebben wij nog niet genoemd. Van 

 de drie Em-opeanen, die de zending oorspronkelijk uitmaakten, bleef 

 hij alléën over. Reeds in den aanvang van 1851 overleed richard- 

 SON in Bornu; barth, die toen tijdelijk van hem afgezonderd reisde, 

 vernam zijnen dood eerst eenige weken later en kon slechts zijn graf 

 bezoeken, 't welk onder een sykomore op de grasrijke vlakten van 

 Nhmjurutua gedolven was. In September 1852 stierf ook overweg, 

 in den krachtvollen leeftijd van 30 jaren , niet ver van den westelijken 

 oever van dat meer Tsaad, 't welk hij zoo naauwkeurig onderzocht 

 en herhaaldelijk bevaren had. Van dien tijd af moest barth, die nu 

 westwaarts trok om Sokoio en Tmkikhi te bezoeken, zijnen togt 

 door het vreemde en onherbergzame land alleen volbrengen. Dit ge- 

 deelte zijner reis is nog niet in het licht gekomen. 



Twee punten zijn vooral wat de geographie van Afrika betreft door 

 het reisverhaal, zoover het voor ons ligt, helderder geworden. 



Het eerste betreft den loop van de Benue , welke rivier barth moest 

 overtrekken , toen hij zich naar Yola , de zuidelijkste grens van zijn veld 

 van onderzoek begaf, de plaats waar hij zoo onherbergzaam ontvangen en 

 zoo ontmoedigend teruggewezen werd. Die rivier, zich naiir het zuid- 

 westen rigtende, vereenigt zich met de Kuara, die eene voortzetting is 

 van de Joliba of DjoUba, die in hetzelfde gebergte ontspringt, waaruit 

 aan de andere zijde de westwaarts vloeijende Senegal en Gambia voort- 

 komen, zich eerst noordoostwaarts tot Timbuktu keert en dan oost- 

 waarts wendt, om vervolgens eene meer zuidoostelijke rigting te nemen. 

 De vereenigde stroomen storten zich dan met verschillende monden, 

 tusschen den 5den en 4den gr. N.B. in den Oceaan. Het andere punt 

 betreft het meer Tsaad, dat met deze rivieren niet in verbinding staat. 

 Een groot binnenmeer tusschen den 15° en 12° N.B., van steeds af- 

 wisselende uitbreiding met vlakke oevers, die in het eind van den 

 herfst, in October en November, bij den hoogsten waterstand des meers 

 steeds overstroomd worden. Digt aan de oevers houden zich talrijke 

 rivierpaarden en krokodillen op; en op vele eilandjes, die digt aan de 

 oevers liggen , leven verschillende wilde volksstammen. Het is eene 



