218 DE MOEDERLIEFDE Öï DE NATDUK. 



zelve alleen, zij is hier geheel alleen de trouwhartige moeder, die 

 in alles voorziet; bij de hoogere dieren stond zij deze zorg voor de 

 voeding en opkweeking der jongen aan de ouders af, maar zij 

 behield voor zich de besturing van de driften, de neigingen en 

 ontwikkeling der geestvermogens en der gedachten, die de Schep- 

 per zelf aan ieder dier, naar zijne behoefte gewijzigd, inplantte. 

 Bij den mensch alleen liet de Schepper de ontwikkeling en opvoeding 

 van ügchaam en geest beide geheel aan de ouders over. Hij schonk 

 slechts aan het kind de vatbaarheid en den aanleg , aan de ouders de 

 verworvene kennis en het verstand, door kinderliefde aangevuurd en door 

 ingeschapen zedelijk gevoel en het bewustzijn van eenen hoogeren 

 oorsprong veredeld. Niet het dier, maar de mensch moest zelf zich 

 vormen , en zich tot een hoogeren trap van humaniteit , van zede- 

 lijke waarde verheffen , moest zich tot deugd en godsvrucht , ja tot 

 onsterfelijkheid volmaken. Zijne geestvermogens moesten aan geene 

 banden van instinct worden gelegd, en hiertoe werd hij wel zonder 

 ingeschapen kennis , maar ook vrij geschapen , om zelf zich tot èen zelf- 

 standig vrij denkend wezen te ontwikkelen, en door eigen kracht en 

 oefening, door inspanning en strijd in lief en leed, zich tot een 

 hooger standpunt voor te bereiden en te vormen. Hiertoe verlengde 

 de natuur zoolang mogelijk zijne jeugd en leertijd, zooals zij die bij 

 geen enkel dier had uitgerekt, juist wijl hij alles , tot zelfs zijne 

 eigene taal moest leeren , die ieder dier naar zijne behoefte is inge- 

 schapen. Hij moest niet meer de geboren knecht of de gehoorzame 

 slaaf zijn aan den leidband der natuur, maar de geliefde vrije zoon 

 in het huis zijns Vaders , wiens beeld hij , en dat wel hij alleen in zijn 

 boezem draagt. Hieraan is dan ook de moederliefde in den mensch 

 geëvenredigd; deze is edeler, hooger, haar doel gaat verder ; zij beoogt 

 niet alleen ligchamelijke opvoeding, maar ook de zedelijke en verstan- 

 delijke ontwikkeling van den geest ; zij strooit in hare geliefde kinde- 

 ren de zaden van kennis, van deugd, van godsvrucht en liefde, zij 

 geleidt het menschdom tot het gevoel van het ware , schoone en goede , 

 ja hare blikken reiken tot over het graf. 



En wie, die deze verhevene taal van den Schepper in de natuur 

 verstaat en gevoelt , die ons met luider stemme wordt verkondigd , kan 

 nog vi-agen , of ook in de natuur lessen van zuivere , hoogere moraal 

 en echte humaniteit worden gepredikt? Hoe kan hij , die navorscht en 



