DE MOEDERLIEFDE IN DB NATÜUK. 219 



overpeinst, twijfelen, of er een bijbel der natuur zij, die zeker door 

 den Schepper zelven geschreven is , en waarvan de grondtekst nog even 

 jzjujver en ongeschonden door Hem wordt bewaard en in stand gehou- 

 den, als hij eens uit zijne hand te voorschijn trad? 



En zouden dan juist deze laatste verhevene zinsneden in het boek 

 der natuur , zouden deze alleen een vervalschte tekst zijn ? Zouden wij 

 in het ingeschapen gevoel van eenen hoogeren zedelijken aanleg in 

 den mensch, die hier nimmer tot volkomene rijpheid kan gedijen, een 

 leugpn moeten erkennen ? Heeft de Schepper dan in ons een bedriege- 

 lijk schijnbeeld ingeplant , hetgeen ons wijst naar hoogere oorden van 

 zedelijke volmaking , die niet bestaan ? Of zoude Hij ons hier den beker 

 der onsterfelijkheid en volmaking aan den mond hebben gezet, om, 

 wanneer wij dien met de lippen hebben geproefd, hem voor altijd van 

 om t^rug te trekken, wanneer wij dien wenschen te genieten? Neen! 

 W9,ar zoo de natuur spreekt , kan voor den leugen geene plaats zijn. 



Zeer juist . is de uitspraak van den voortreffelijken herder : >' of de 

 Schepper vergiste zich met het doel, hetgeen Hij ons voorstelde en 

 met de organisatie , die Hij tot bereiking hiervan zoo kunstig te zamen- 

 voegde , of dit doel gaat over ons tegenwoordig aanzijn heen , en de 

 ^arde is slechts eene plaats van overgang , eene school ter voorberei- 

 ding" 1). Wel vraagt tollens met nadruk: 



Zeg , wanneer de Schepper daalde 



En der knielende aarde vroeg , 

 "Waar hij schoonst zijn beeld in maalde , 



Wat zijn afdruk zuiverst droeg; 

 Zeg , •wat kon het uitgelezen , 



Dat hem de aarde toonen dorst , 

 Wat toch , dan een moeder wezen , 



Met een zuigling aan haar borat? 



Maar hoe treffend ook uitgedrukt, noem ik dat niet het ware, het 

 v«rh«venste beeld eener moede-r , wat zij met de dieren gemeen heeft. 



Neen, te dikwijls was ik de onbemerkte stille getuige van een 

 hooger schouwspel , als ik eene voortreffelijke moeder soms met opge- 

 togenheid gadesloeg, wanneer zij, van alle zij,den omringd door haar 

 kroost, dat met open oor en oog naar hare gesprekken luisterde, de 

 zaden strooide van kennis, van deugd en godsvrucht , als zij het zedelijk 



') Ideën zur Fhilos. d. Gesch. , 1 B. , p. 183. 



