384 EENE WANDELING TE PARIJS. 



haastig voorbij zonder ons er veel om te bekommeren , deze vreemde 

 zaken gering te achten. Het zijn modellen , die bij het onderwijs in 

 de hoogere deelen der wiskunde voortreffelijke dienst doen. Met niet 

 minderen haast gaan wij ook langs die prachtige reeks van modellen 

 en voorbeelden van oude en nieuwe bouwkunst en langs de verdeel- 

 werktuigen; maar een oogenblik willen wij toch nog wijden aan de 

 rekenmachines , waarvan wij er verschillende , daar in die kas in den 

 hoek , bijeen vinden. Wij houden ons daarbij op , niet om ze in ge- 

 dachte uit elkaar te nemen en hare inrigting te verklaren , maar slechts 

 om in het algemeen te wijzen op het doel , dat men daarmede wil 

 bereiken. Het zijn toestellen , bestemd om als men b. v. een wijzer 

 gesteld heeft op eenig getal, zij het van drie of meer cijfers, en een 

 anderen wijzer op een ander dergelijk getal , het produkt dier getal- 

 len, of ook hun quotiënt, of ook hunne magten en wortels, in eens 

 aan te wijzen, dus om alles mechanisch te verrigten, wat in het 

 rekenen zuiver machinaal en dus lastig, onaangenaam en tijdroovend 

 is. Als zoodanig zijn zij ons het beeld van een streven , dat zich in 

 onzen tijd openbaart in alles , in alle takken van nijverheid , in alle 

 handwerken , in sommige kunsten zelfs. Het groote geheim om veel 

 en goed , dus om goedkoop voort te brengen , ligt in de verdeeling van 

 den arbeid. Maar die verdeeling heeft uit den aard een neerdrukkenden , 

 verlagenden invloed op den werkman en dus op den langen weg 

 eene de.; oraliserende werking op de massa's. Zoolang een werkman 

 nu eens dit en dan eens dat maakt , is hij genoopt om te denken bij 

 zijn werk, zijne ziel blijft bij zijn arbeid; hij gevoelt zich mensch, 

 terwijl en omdat hij werkt. Maar laat hem, zooals een consequent 

 doorgevoerde verdeeling van den arbeid dit medebrengt, aanhoudend 

 en zonder tus.schenpoos niets anders dan één enkel ding maken, een 

 deel nog veelal van een geheel, waarin zijn aandeel als 't ware wordt 

 opgenomen en verdwijnt , dan moet daardoor zijn geheele aanzijn eene 

 verandering , niet ten goede , ondergaan. Het gevoel van zijne individu- 

 aliteit wordt uitgedoofd, zijn geest is bij den arbeid in volkomen rust, 

 slechts zijne .spieren werken, hij vegeteert in plaats van te leven.... 

 totdat zijn dagwerk volbragt is en hij in uitspattingen van allerlei aard 

 zijnen levenslust botviert. Dit kwaad zou eene schrikbarende hoogte 



