38 OVER DE EIGEXSCHAPPEN , DOOR WELKE ZICH DE MENSCH , NAAR 



wanneer wij namelijk ook 's menschen zieleleven met dat der dieren 

 vergelijken, dan verki-ijgt alles een geheel ander aanzien. liet is hier 

 niet de plaats om te onderzoeken , of het verschil tusschen de ziels- 

 vermogens des menschen en der dieren een verschil in hoedanigheid 

 of enkel een verschil in hoeveelheid is, — of de mensch vermogens 

 bezit, die de dieren missen, dan wel, of alle eigenschappen van den 

 geest, die wij bij den mensch aantretlen, ook, in minderen graad ze- 

 ker , of althans in kiem , aan de dieren toekomen. Wij behoeven 

 echter voor ons tegenwoordig doel niet in een onderzoek dienaan- 

 gaande te treden , of ons met de niet gemakkelijke oplossing der vraag 

 bezig te houden : welke de ware grond is van het verstandelijk onder- 

 scheid tusschen menschen en dieren; wij hebben alleen noodig het 

 onderscheid te overwegen, dat zich voor ons opdoet in de wijze, 

 waarop zich het zieleleven bij den mensch openbaart , en die , 

 waarop het zich uit bij de dieren. De natuiu'onderzoekers van vroe- 

 gere dagen maakten er zeer veel werk van om het leven en wer- 

 ken der dieren, ook der kleinste en schijnbaar 't minst door de natuur 

 bevoorregte, te bespieden, en te onderzoeken, welke middelen elke 

 diersoort bezigt om haar voedsel te bemagtigen, zich voor gevaren te 

 behoeden, hare vijanden te verschalken of te overwinnen, hare jon- 

 gen te vei-zorgen, — in 't kort, de levenswijze en gewoonten der 

 dieren na te vorschen. In lateren tijd heeft men zich meer uitsluitend 

 bezig gehouden met het anatomisch en physiologisch onderzoek der 

 dieren, en de nasporing van de wijze, waarop zij te midden der hen 

 omgevende natuur leven en werken , is daardoor wel wat op den ach- 

 tergrond geschoven ; toch is men ook in dit opzigt aan den nieuweron 

 tijd vele belangrijke ontdekkingen en opmerkingen verschuldigd , en ^ 

 ofschoon er nog ten aanzien der levenswijze en gewoonten der dieren 

 veel op te helderen valt, zoo zouden wij toch in staat zijn om van het 

 leven en werken van elke natuurlijke familie der dieren, — voor zoo 

 ver dat leven en werken eene openbaring is van het zieleleven , — 

 een tafereel te schetsen, dat misschien in bijzonderheden niet volle- 

 dig , en zelfs niet zonder misvattingen zijn zou , maar toeh in 't alge- 

 meen voldoende zou wezen, om, uit de vergelijking van al die ver- 

 schillende tafereelen , een der waarheid zeer nabijkomend denkbeeld te 

 verkrijgen van den hoogeren of iageren trap , waarop elke dier fami- 



