HET LIGCHAAM BESCHOUWD, VAN DE DIliUEN ONDERSCHEIDT. 39 



liën , met de overigen vergeleken, in een verstandelijk opzigt moet 

 gerekend worden te staan. Indien wij zulke taf'ereelen bezaten en ze 

 naast elkander ophingen en met elkander vergeleken , dan zouden wij 

 in het eerst een verbazend groot verschil opmerken. Wij zouden 

 zien, dat er dieren bestaan, van welke men wezenlijk betwijfelen zou , 

 of zij wel zelfbewustheid en wil bezitten, terwijl wij daarentegen bij 

 een aantal anderen zulke blijken van schranderheid, vooruitzigt en 

 overleg zouden waarnemen, dat wij ons er niet genoeg over zouden 

 kunnen verwonderen, hoe het mogelijk is geweest, dat men eenmaal 

 in vollen ernst de stelling , dat de dieren slechts machines zijn , tot 

 een wijsgeerig dogma heeft verheven. Bij eene nadere en meer op- 

 lettende vergelijking zouden wij echter evenzeer al spoedig bemerken, 

 dat er tusschen die verstandelijk zeer laag staande diereu, en diegene, 

 bij welke , zooals b. v. bij den elefant , den hond , en bij vele apen , 

 het zieleleven zich het volkomenst en veelzijdigst openbaart, eene reeks 

 van overgangen bestaat, door middel van welke de schijnbare tegen- 

 stelling tusschen die dieren geheel wordt opgeheven. Was het ons al 

 onmogelijk in het leven en werken der laagste die/en iets te vinden, 

 dat ons op het bestaan bij hen van verstandelijke vermogens, hoe ge- 

 ringe dan ook , wees, dan zouden wij toch weldra andere dieren 

 ontdekken, in ligchamelijk zamenstel met die eerste naauw verwant, bij 

 wier beschouwing een vermoeden althans van het aanwezen van zulke 

 vermogens bij ons zou opkomen , — vervolgens weder anderen , bij 

 welke wij daarvan eene wel Haauwe, maar toch onmiskenbare scheme- 

 ring zouden opmerken, — dan eenigzins hoogere, die ons wel beperkte, 

 maar toch zeer duidelijke uitingen van diezelfde vermogens zouden 

 vertoonen, — en alzoo voortgaande zouden wij van trap tot trap tot 

 den elefant , den hond en de apen opklimmen , zonder eenige groote 

 gaping te ontmoeten , dan eene zoodanige , die wij met volle regt zou- 

 den mogen vooronderstellen, dat alleen het gevolg moest zijn van 

 ons gebrek aan kennis of van de vlugtigheid onzer waarneming. 

 Wij zouden nu die tafereelen naast elkander kunnen ophangen in de 

 orde , welke van onze vergelijking de slotsom was , en , wanneer wij nu 

 ook een tafereel bezaten van het leven en werken van den mensch , 

 van 's menschen wijze van zijn en handelen op aarde , dan zouden wij 

 er ligt toe komen om te beproeven , of wij door dat tafereel onze 



