40 OVER DE EIGENSCHAPPEK , DOOR WELKE ZICH DE MENSCH , NAAR 



reeks niet zouden kunnen voltooijen. Dit zou ons evenwel niet ge- 

 lukken. Het zoude ons bijna eveneens gaan, als toen wij, bij het 

 begin van onze vergelijking der tafereeleii , de zeekwal b. v. rnet 

 den hond of den elefant vergeleken , — met dat onderscheid even- 

 wel , dat wij geene overgangen tusschen de verstandelijk het hoogst 

 staande dieren en den mensch zouden ontdekken , — zelfs niet eene 

 onvolledige reeks van zulke overgangen , waarvan wij de gapingen in 

 onze gedachten zouden kuimen aanvullen. Wij zonden in het leven en wer- 

 ken van den mensch verschijnselen waarnemen , die , ja , ons wijzen op het 

 bestaan van overeenkomstige zielsvermogens bij menschen en dieren, 

 maar tevens ook op een zoo groot verschil in de mate en de wijze van 

 ontwikkeling dier vermogens , dat er desniettegenstaande tusschen den 

 mensch en de verstandigste dieren eene door niets aangevulde gaping 

 zou blijken te bestaan. En wij zouden bovendien bij den mensch ook 

 nog op andere verschijnselen stuiten, die men misschien met eenige 

 moeite zou kunnen afleiden uit , en verklaren door zoodanige vermogens, 

 die hij met de dieren gemeen heeft, maar van welke men desniet- 

 tegenstaande bij de dieren niet het minste waarneemt , en die dus toch 

 noodzakelijk aantoonen , dat die vermogens bij den mensch ge- 

 heel anders gewijzigd zijn. Men zal niet van mij verlangen , dat ik , 

 ten einde het onmeetbiiar verschil in de openbaringen van het zielele- 

 ven tusschen den mensch en de dieren te betoogen, hier treed in 

 bijzonderheden en den mensch volg in al zijne levensbetrekkingen, — 

 dat ik niet alleen aanwijs , hoe hij aan de dringendste eischen van zijne 

 ligchanielijke behoeften voldoet , maar ook b. v. spreek van zijn weten 

 en kunnen;, van de bijdragen, die elk nienschengeslacht levert tot de 

 opeengehoopte som van het weten en kunnen der vroegere geslachten ; 

 van het standpunt , dat de mensch , ten gevolge van dat weten en kun- 

 nen, inneemt als de ware heer en koning, ofschoon dan ook de aan de 

 natuurwetten gebondene en dus niet onbegrensd heerschende koning, 

 der ganschc aardsche schepping. Dat alles is te overbekend en te 

 dikwijls in het licht gesteld, dan dat ik noodig zou achten het hier 

 breedvoerig te ontwikkelen. En toch zou die ontwikkeling nog m<\ar 

 het begin van het betoog zijn. Wij zouden nog moeten spreken over 

 's menschen zin voor het ware, schoone en goede, zooals die zich 

 openbaart in 's menschen wetenschap , in zijne kunst , in zedelijkheid 



